خلق شخصيت فرهاد بر اساس موازين رئاليسم سوسياليستي در نمايش‌نامه «شيرين و فرهاد» ناظم حكمت

زندگي و هنر فرهاد، اين عاشق ناكام داستان خسرو و شيرين همواره از آن ظرفيت برخوردار بوده است كه در ادبيات فارسي و زبان‌هاي ديگر مورد تأويل و بازخواني‌هاي متفاوت و گاه متضاد با روحِ اصلي داستان قرار گيرد. حضور مستمرّ فرهاد تنها به ساحت شعر محدود نمانده و به عرصه نمايش نيز كشيده شده است. ناظم حكمت نمايش‌نامه شيرين و فرهاد را با نيم‌نگاهي به منظومه نظامي و شايد از روي افسانه‌اي محلي و براساس موازين رئاليسم سوسياليستي تأليف كرده است. ما در اين مقاله كه با روش تحليلي- توصيفي انجام شده، ابتدا انگاره‌هاي كلان ماركسيستي را كه در تكوين اين نمايش‌نامه تأثيرگذار بوده است، برشمرده‌ايم. مخالفت با نهاد سلطنت، طرفداري از مردم فرودست، تأكيد بر عشق عمومي در مقابل عشق خصوصي و قهرمان‌سازي از مردمِ عادي پاره‌اي از اين آراء است. سپس اين بحث را پي گرفته‌ايم كه شخصيت فرهاد چه مشخصاتي دارد كه حكمت به سراغ اين قصه رفته‌است. شخصيت مبارز و انقلابي فرهاد و نيز چهره مبهم و رازآلودِ وي در افسانه‌ها به همراه جثه عظيم و پهلوانانه‌اش از او فردي مستعدّ براي پرداختي سوسياليستي ساخته است. از طرف ديگر، فرهاد در ادبيات تركي سيمايي درخشان دارد. تُركان اين تيپ را از ادبيات فارسي گرفته و به اشكال گوناگون پرورش داده‌اند. نفوذ فرهاد در ادبيات عاميانه، دارا بودن ساخت‌مايه‌هاي نمايشي و برخورداري از پاياني اميدبخش هم از جمله عواملي است كه احتمالاً حكمت را به بازنويسي و تبديل اين داستان به نمايش‌نامه علاقه‌مند كرده است.