تأثير اشعار برگزيده بر سبك تاريخ‌ نگاري در دو كتاب تاريخ الجايتو و احياءالملوك

زمينه و هدف: استفاده از اشعار فارسي در تاريخ نگاري ايراني، قدمتي هزارساله دارد. اغلب مورخان ايراني، افرادي آشنا با فنون ادبي بوده اند و بكارگيري شعر درضمن پرداختن به حوادث تاريخي و ثبت وقايع مربوط به پادشاهان و حكمرانان منطقه، بمنظور تلطيف كلام و يا اظهار دانش ادبي توسط تاريخ نويسان مرسوم بوده است. همچنين سرودن اشعار توسط خود مؤلف و استفاده از شعر شاعران ديگر با كاركردهاي روايي، وصفي و اخلاقي و در مواردي ثبت ماده تاريخ، نيز در اين بين به چشم ميخورد. لذا در اين پژوهش كاركرد اشعار بكاررفته در دو اثر تاريخي «تاريخ الجايتو» از دوره مغول و «احياءالملوك» از دورۀ صفوي بررسي ميشود تا سبك شخصي اين نويسندگان و بسامد كاركردهاي مذكور در آثار آنان كشف شود. روش مطالعه: اين جستار به شيوه توصيفي ـ تحليلي و با استفاده از مطالعات كتابخانه اي انجام شده است. يافته ها: با بررسي هر دو اثر تاريخي مشخص شد در تاريخ الجايتو، ترجيح مورخ، استفاده از اشعار روايي با رويكردي مذهبي و قالب قطعه بوده است. در احياءالملوك نيز ترجيح مورخ اشعار وصفي با رويكرد مذهبي و عرفاني است. نويسنده احياءءالملوك، قالب مثنوي را بر ديگر قالبهاي شعري ترجيح داده است. نتيجه گيري: نتايج اين پژوهش حاكي از آن است كه كاشاني در انتخاب اشعار در بيشتر موارد، شباهت زمينه اي شعر منتخب را با حادثه يا رويداد اشاره شده در متن، مدنظر داشته است. اين انتخاب، دلالت بر اشراف نويسنده بر ادبيات منظوم ايران دارد. مؤلف احياءالملوك نيز با انتخاب اشعار شاعران سرزمين اجدادي خويش (سيستان) سعي در شناساندن و معرفي آنان داشته است. وجه اشتراك هر دو اثر، بسامد بالاي استفاده از اشعار حكيم فردوسي توسي است كه ميتواند بيانگر علاقۀ مؤلفان به فضاي حماسي شاهنامه و القاي اشتراكات ممدوح موردنظر با قهرمانان شاهنامه باشد.