روند موضوعي حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسي در مجلات معتبر داخلي براساس مدل LDA

هدف: تحليل محتواي مقالات مجلات علمي، مي‌‌تواند بيانگر مسير تحولات و جهت‌‌گيري‌‌هاي موضوعي در هر رشته‌‌اي باشد. از اين‌رو، پژوهش حاضر با هدف بررسي روند موضوعي حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسي در مجلات معتبر داخلي، براساس مدل LDA انجام شد. روش: پژوهش حاضر از نظر ماهيت پژوهشي توصيفي- اكتشافي است؛ چرا كه از فنون متن‌‌كاوي بهره برده است. تكنيك متن‌‌كاوي به‌كار گرفته شده در اين پژوهش، براي شناسايي موضوع‌‌هاي پنهان و روند موضوعي حوزه علم اطلاعات و دانش‌‌شناسي، روش مدل‌سازي موضوعي و الگوريتمLDA  است. جامعه آماري پژوهش نيز شامل چكيده و كليدواژه‌‌هاي مقالات منتشر شده در 11 مجله علمي مصوب وزارت علوم، تحقيقات و فناوري در رشته علم اطلاعات و دانش‌‌شناسي در فاصله سال‌‌هاي 1395 تا 1399 است كه 1581 مقاله را در برمي‌‌گيرد. روايي روش LDA در پژوهش‌‌هاي پيشين تأييد شده و پايايي داده‌‌هاي استخراج شده با روش قابليت اطمينان بين ارزياب، مورد تأييد قرار گرفت. يافته‌ها: به طور كلي، موضوعات تحليل استنادي، كتابخانه، و وب به ترتيب در رتبه اول تا سوم موضوعات مورد توجه پژوهشگران حوزه علم اطلاعات و دانش‌‌شناسي بودند. طي سال‌‌هاي 1395 تا 1399 به ترتيب، موضوعات فرهنگ سازماني، شبكه‌‌هاي اجتماعي، سواد اطلاعاتي، مديريت دانش و اينستاگرام، موضوعات اصلي حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسي هستند. ديگر يافته پژوهش نشان داد كه در مجلات مختلف، موضوعات متفاوت و بعضاً مشتركي مورد توجه پژوهشگران حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسي بوده است. مديريت دانش و موضوعات مشابه و مرتبط با آن همانند: اشتراك دانش، تسهيم دانش، در دو مجله «مطالعات كتابداري و علم اطلاعات» و «پژوهشنامه پردازش و مديريت اطلاعات»، بيشتر مورد توجه قرار گرفته و البته در بيشتر مجلات، كتابداران و كاربران جزو موضوعات اصلي مورد بررسي بوده‌‌اند. نتيجه‌گيري: تكنيك‌‌هاي داده‌كاوي مي‌‌تواند ابزار مناسبي براي تسهيل و تسريع در زمينه تدوين روند موضوعي در يك حوزه باشد. به منظور همگام شدن با مجلات رشته در سطح جهان، ضروري است موضوعات مرتبط با فناوري، در مجلات بيشتر مورد توجه قرار گيرد. همچنين سردبيران مجلات بايد ضمن در نظر گرفتن سير موضوعي مقالات مجله در گذر زمان، تلاش كنند تا براساس خط‌مشيء و حوزه‌‌هاي موضوعي مجلات، نسبت به انتشار مقالات اقدام نمايند.