بررسي ميزان توجه به فراداده در مجلات علمي- پژوهشي براساس دستوالعمل‌هاي نويسندگان و فايل‌هاي بارگذاري شده روي سايت‌هاي مجلات

هدف: از مجلات علمي به عنوان منابعي كه اطلاعات دسته اول را در اختيار جامعه علمي و پژوهشي قرار مي‌دهند، انتظار مي‌رود كه حداكثر تلاش خود را براي نمايه‌سازي و ذخيره‌سازي دقيق و سريع مقالات توسط موتورهاي جستجو و پايگاه‌هاي اطلاعاتي انجام دهند. در اين ميان فراداده‌ها بهترين راه‌حل مي‌باشند. استفاده از فراداده‌‌ها در فايل مقالات مي‌‌تواند در محيط وب‌‌معنايي بازيابي را به بهترين شكل ممكن تسريع كند. بنابراين، از حجم اطلاعات در محيط وب پنهان كاسته خواهد شد و در نتيجه دسترسي و استناد به مقالات افزايش مي‌يابد، و اين امر منجر به تسريع و بهبود روند انتشار علم خواهد شد. لذا، هدف پژوهش حاضر بررسي كاربرد فراداده‌ها در مقالات مجلات علمي در داخل و خارج از كشور براساس دستورالعمل‌هاي نويسندگان و فايل‌هاي بارگذاري شده در سه قالب ورد، پي.دي.اف. و اچ.تي.ام.ال. است. روش: اين پژوهش از نوع توصيفي بوده و به روش پيمايشي انجام شده است. جامعه پژوهش در داخل كشور شامل 90 مجله بين‌المللي موجود در سايت رتبه‌بندي مجلات وزارت علوم، تحقيقات و فناوري اطلاعات مي‌‌باشد. با اعمال شرايط ورود به پژوهش، داشتن صفحه و لينك فعال، تعداد 50 مجله مورد بررسي قرار گرفتند. در خارج از كشور، تعدد، و پراكندگي موضوعي باعث ايجاد جامعه‌‌اي ناهمگن براي بررسي شد، لذا، براي رفع اين مشكل مجلات سه ناشر بزرگ مجلات علمي در حوزه‌‌هاي موضوعي مختلف يعني وايلي، الزوير و اشپرينگر كه هر كدام به ترتيب تعداد مجلات 2756، 2937 و3750 را منتشر مي‌‌كنند، انتخاب و وارد مطالعه شدند. ناشران مذكور براي كليه مجلات داراي ساختار انتشار و راهنماي نويسندگان يكسان بودند كه اين امر موجب سهولت گردآوري داده‌‌ها و همگن شدن جامعه شد. ابزار گردآوري داده‌ها نيز چك‌ليست محقق‌ساخته مي‌باشد. چك‌ليست در سه بخش براي بررسي فايل‌هاي ورد، پي.دي.اف. و اچ.تي.ام.ال. و با 41 گويه (سوال) بود. هر يك از سوالات با توجه به استانداردهاي مطرح شده در رابطه با فراداده‌‌ها در سايت كنسرسيوم شبكه جهاني وب (W3C) استخراج شدند. روايي صوري چك‌ليست توسط گروهي از اساتيد گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسي تاييد گرديد و پايايي آن با ضريب آلفا كرونباخ 0/74 تاييد شد. يافته‌ها: از ميان مجلات داخلي براي تهيه فايل ورد، هيچ دستورالعملي در راهنماي نويسندگان نيامده و از ميان ناشران خارجي تنها اشپرينگر به اين موضوع توجه كرده است. در مورد فايل اچ.تي.ام.ال. هم هيچ‌يك از مجلات داخلي داراي فايل اچ.تي.ام.ال. نبودند، اما ناشران خارجي به اين موضوع توجه داشته و بر طبق استانداردهاي فراداده‌اي عمل كرده‌اند. همچنين تنها تعداد محدودي از مجلات موراد مربوط به فراداده‌‌ها كه توسط نويسندگان قابل پياده‌سازي هستند را مد نظر قرار داده و نويسندگان را ملزم به رعايت آنها كرده‌اند. نتيجه بررسي معناداري تفاوت ميان مجلات داخلي و خارجي در مولفه‌‌هاي ورد، پي.دي.اف. و اچ.تي.ام.ال. نشان داد كه مقدار معناداري آزمون كروسكال واليس براي فايل‌‌هاي پي.دي.اف. و اچ‌‌.تي.‌‌ام.ال. كمتر از 0/05 (sig≥0.05) بوده است، لذا مي‌‌توان گفت كه اختلاف مشاهده‌ شده در مورد ميزان رعايت فراداده در فايل‌‌هاي پي.‌‌دي.‌‌اف. و اچ.‌‌تي.‌‌ام‌‌.ال‌‌.، ميان مجلات داخلي و خارجي، معنادار است؛ اما در خصوص فايل‌‌هاي ورد، اختلاف مشاهده ‌شده معنادار نيست و يافته‌ها در يك سطح هستند. نتيجه‌گيري: سنجش تفاوت بين مجلات داخلي و خارجي در مولفه‌‌هاي ذكر شده در سه فايل ورد، پي.‌‌دي.‌‌اف. و اچ.‌‌تي.‌‌ام.‌‌ال. معنادار است. مجلات داخلي (آنهايي كه در سطح بين‌المللي منتشر مي‌شوند و در اين پژوهش هدف مطالعه بوده‌‌اند) هيچ توجهي به اين مولفه‌‌هاي ذكر شده در سه فايل ورد، پي.‌‌دي.‌‌اف. و اچ.‌‌تي.‌‌ام.‌‌ال. نداشته‌‌اند. تنها 9 مجله‌اي كه توسط انتشارات اشپرينگر منتشر مي‌شوند، آن هم به دليل اينكه اين ناشر يك دستورالعمل كلي براي همه نويسندگان دارد، به موضوع فراداده‌‌ها در تنظيم فايل ورد توجه داشته و آن را در فايل‌هاي پي.‌‌دي.‌‌اف. و اچ.‌‌تي.‌‌ام.‌‌ال. مقالات نيز بكار برده‌اند. به طور كلي توجه به فراداده‌ها و كاربرد آن در ميان مجلات داخلي، تقريباً صفر مي‌باشد كه لازم است جهت بهبود كيفيت نمايه‌سازي و دسترسي به مقالات، به اين موضوع به صورت جدي توجه شود.