مباني مشروطيت و جايگاه حاكم از ديدگاه شيخ اسماعيل محلاتي

تبيين و بررسي مباني مشروطيت در ايران از اساسي‌ترين مباحث حقوق عمومي، علوم سياسي و فقه است. انديشمندان ايران معاصر در مواجهه با مشروطيت به‌عنوان يك حادثۀ مهم حقوقي، سياسي و اجتماعي از ابعاد و زواياي گوناگون توجه كرده و قرائت‌هاي مختلفي از آن ارائه كرده‌اند. يكي از اين خوانش‌ها، قرائت شيخ اسماعيل محلاتي از فقهاي مشروطه‌خواه و صاحب رساله اللئالي المربوطه في وجوب المشروطه است. با توجه به اهميت و ضرورت تبيين آرا و انديشه‌هاي محلاتي، به‌عنوان يكي از نظريه‌پردازان مشروطيت اين مقاله با روش توصيفي-تحليلي درصدد پاسخ به اين پرسش است كه «مباني مشروطيت و وظايف حاكم از منظر محلاتي چيست؟». بر اساس يافته‌هاي اين پژوهش محلاتي با استفاده از كتاب و سنت؛ اصل شور را كه يك اصل قرآني است و بناي عقلا و قاعده لاضرر را مبناي مشروطيت مي‌داند. همچنين از نظر وي جايگاه حاكم صرفاً محدود به امور اجرايي است و حاكم مدخليتي در تعيين مصاديق آن ندارد، چراكه از منظر محلاتي اين امر در عصر غيبت از وظايف و شئون نمايندگي است.