تحليل سبك‌ شناختي نشان ‌دارهاي ايدئولوژيك در همايون ‌نامه عبدالرزاق دُنبلي

همايون ‌نامه، متعلّق به عبدالرّزّاق‌بيگ دنبلي (1243-1176 ه‍.ق)، شاعر دربار فتحعلي ‌شاه قاجار، منظومه‌اي شش‌هزار بيتي در گونۀ حماسۀ ديني، زيرگونه مختارنامه كه قيام مختار را در قالب شعر حماسي روايت كرده ‌است. سراينده اثر، ضمن تأثيرپذيري از شاهنامه فردوسي، به‌طور خاص، از حماسه‌سراي شاخص معاصر خود، فتحعلي‌خان‌صبا تأثير پذيرفته است. در دوره نخست قاجار، مكتب بازگشت جريان غالب بر سبك شعر فارسي بوده ‌است.  در اين جستار، با توجه به تعلّق دنبلي به حلقه شاعران دربار قاجار، نمودهاي ايدئولوژيك گفتمان حاكم در همايون‌نامه به وسيلۀ شناسايي نشان‌دارهاي پر بسامد واكاوي شده است. نشان‌داري يك رابطۀ مفهومي واژگاني است كه بار معنايي واژه‌هاي نشان‌دار را نسبت به ديگر واژه‌ها بررسي مي‌كند، و از مهم‌ترين ابزارهاي معني‌شناسي براي درك فضاي ايدئولوژيك حاكم بر كلام است. اين پژوهش با شناسايي واژگان نشان‌دار در همايون‌نامه و طبقه‌بندي آنها در دو گروه ملي و مذهبي نشان داده‌ است كه واژه‌هايي با نشان‌داري‌هاي ملي و مذهبي، با بازنمايي تقابل بنيادهاي ملّي و اساطيري با بنيادهاي مذهبي، ايدئولوژي سياسي غالب در دوران قاجار را تبليغ ‌كرده، و همسان‌‌سازي كلمات با مؤلفه‌هاي ملّي يا مذهبي در جايگاه‌هاي مختلف نيز به مشروعيت ‌بخشي قدرت‌ سياسي در متن انجاميده ‌است.