تحليل نشانه معناشناسي روايي در نمايش‌نامۀ «آي بي كلاه، آي باكلاه» اثر غلامحسين ساعدي بر اساس مربع معنايي و تنشي

در اين پژوهش، چگونگي توليد معنا در نمايش‌نامۀ «آي بي‌كلاه، آي باكلاه» نوشتۀ غلامحسين ساعدي بررسي شده است. بدين منظور، ابتدا «مربع معنايي» اثر بر اساس نظريات ژولين گرمس تحليل و روشن شده كه حركت از قطب انفعال به فعاليت آغاز مي شود، اما در ميانۀ راه شكست مي‌خورد. پس با اينكه مربع معنايي لايه‌اي از معنا را نشان مي‌دهد، قادر به نمايش ارزش‌هاي تماتيك اثر نيست. براي دست يافتن به لايه‌هاي ديگر، از «مربع تنشي» ژاك فونتني استفاده شده كه در آن، برخورد دو محور كمي و كيفي، دو ارزش مبارزه‌طلبي و راحت‌طلبي را مي نماياند. بدين‌صورت، هم مربع معنايي و هم مربع تنشي در جهت تحكيم درون‌مايۀ نمايش نامه عمل مي‌كنند كه همان نتيجۀ مرگبار انفعال است، اما ارزش گذاري عاطفي كه در تحليل گفتمان عاطفي صورت پذيرفته، فقط از طريق مربع تنشي امكان‌پذير است. روش اين پژوهش توصيفي-تحليلي است و از منابع كتابخانه‌اي و اينترنتي استفاده كرده است.