تحليل تطبيقي آراي ويتگنشتاين و فارابي دربارۀ زبان و معنا

معناي زبان هدف اصلي در پژوهش‌هاي زباني است. ويتگنشتاين دو ديدگاه نسبت به زبان داشت: اول، زبان را تصويري از عالم مي‌دانست؛ يعني واژگان ارجاع‌ناپذير به محسوسات را بي‌معنا مي‌پنداشت؛ دوم، معناي زبان را تابع كاركرد آن در بازي‌هاي زبانيِ مخصوص كاربران آن مي‌دانست. فارابي نيز زبان را فقط مافي‌الضمير در انسان مي‌دانست و بر اين باور بود كه قصد گوينده، كه براي معاني به كار مي‌رود و در قالب لفظ گنجانده مي‌شود، همان زبان است. از ديدِ او، معاني موجودند و الفاظ نزد ملت‌ها قراردادي‌اند. اين پژوهش با رويكرد توصيفي ـ تطبيقي نظريات ويتگنشتاين و فارابي درباره زبان و معني را تحليل كرده و وجوه تفاوت و تشابه ‌آن‌ها را نشان داده است. فارابي دو نظريه درمورد الفاظ داشت كه با ديدگاه اول و دوم ويتگنشتاين سازگار بود. همچنين هر دو انديشمند، زبان را محور اصلي فلسفه مي‌دانستند و بر اين باور بودند كه كار اصلي فلسفه ابهام‌زدايي از زبان است، اما ويتگنشتاين در آغاز برخي گزاره‌ها را بي‌معنا تلقي مي‌كرد و فارابي معنا را موجود در جهان مي‌دانست. ويتگنشتاين دستور زبان را به‌عنوان علمي عملي نمي‌پذيرد و آن را تابع معنا مي‌داند، اما فارابي علم نحو را علمي مستقل و هم‌سو با منطق مي‌شمارد؛ به نظر او هر منطقي براي بيان نظريات خود نيازمند دستور زبان است تا به معناي صحيح برسد.