پيش بيني احتمال حضور فلبوتوموس پاپاتاسي در استان خوزستان: تلفيق فرايند تحليل سلسله مراتبي و سيستم اطلاعات جغرافيايي

سابقه و هدف: استان خوزستان يكي از كانون‌هاي آندميك ليشمانيوز جلدي روستايي با عامل ليشمانيا ماژور و ناقل اصلي آن، پشه خاكي فلبوتوموس پاپاتاسي مي‌باشد. هدف اين مطالعه پيش‌بيني احتمال حضور فلبوتوموس پاپاتاسي به روش فرايند تحليل سلسله مراتبي و سيستم اطلاعات جغرافيايي در اين استان بود. مواد و روش‌ها: جهت تعيين پراكندگي گونه فلبوتوموس پاپاتاسي در دو فصل بهار و تابستان در سال 1397 از پنج شهرستان ايذه، ماهشهر، اهواز، دشت آزادگان و انديمشك با استفاده از تله چسبان، پشه خاكي‌ها جمع‌آوري شدند. شش معيار ميانگين دماي ساليانه، ميانگين بارندگي ساليانه، ميانگين رطوبت نسبي ساليانه، كاربري اراضي، بافت خاك و ارتفاع انتخاب شدند. نقشه‌هاي معيارها در نرم‌افزار ArcGIS 10.5 تهيه شد. وزن معيارها و زيرمعيارها با استفاده از نرم‌افزار Expert Choice 11 تعيين گرديد. نقشه نهايي احتمال وجود ناقل از تركيب نقشه‌هاي وزن داده شده و تاثير دادن وزن معيارها در آن به‌دست آمد. يافته‌ها: در اين مطالعه 13 گونه پشه خاكي از دو جنس فلبوتوموس و سرژنتوميا صيد شد. فراواني فلبوتوموس پاپاتاسي از نمونه‌هاي صيد شده در شهرستان‌هاي ايذه، دشت آزادگان، ماهشهر، انديمشك و اهواز به‌ترتيب 55 درصد، 72 درصد، 69.4 درصد، 3 درصد و 66.5 درصد بود. براساس آناليز جداول ماتريسي، به ترتيب معيار ميانگين دماي ساليانه (0.406)، ميانگين رطوبت نسبي ساليانه (0.233) و ميانگين بارندگي ساليانه (0.156) بيش‌ترين وزن و اهميت را در حضور ناقل داشتند. استنتاج: يافته‌هاي اين مطالعه اطلاعات مفيدي را در مورد تعيين پراكندگي اين گونه در اختيار مسئولين بهداشتي قرار مي‌دهد، تا در زمان شيوع بيماري براساس امكانات و بودجه اقدام كنند.