تأثير افت آب‌هاي زيرزميني بر مخاطرات فرونشست زمين در دشت دهگلان، استان كردستان

در دهه‌هاي اخير رشد سريع جمعيت، افزايش سطح زير كشت آبي و تعداد چاه‌ها و به‌دنبال آن افزايش نياز آبي موجب شده كه استحصال بي‌رويه از منابع آب زيرزميني افزايش يافته و در نتيجه ژرفاي دستيابي به سطح آب شدت يابد. منطقۀ پژوهش بخشي از حوضۀ آبريز درياي خزر به مساحت تقريبي 50083 هكتار در شرق استان كردستان در شمال غربي ايران است. در اين پژوهش براي بررسي وضعيت سطح آب زيرزميني و نوسان‌هاي عمق آن از داده‌هاي 34 حلقه چاه مشاهده‌اي و همچنين براي بررسي پديدۀ فرونشست در منطقۀ 8 از تصوير ماهوارۀ سنتينل-1 در بازۀ زماني 2021-2014 استفاده شد. روش تحقيق شامل تحليل آماري تغييرات سطح آب‌هاي زيرزميني و تداخل‌سنجي تصاوير راداري بوده است. نتايج تحقيق نشان داد كه در سال‌هاي 2014 تا 2021، دشت دهگلان به ميزان 12- تا 32- سانتي‌متر دچار فرونشست شده است. بدين صورت سالانه در اين مناطق به‌طور متوسط 6 سانتي‌متر فرونشست رخ داده است. الگوي كامل فرونشست دشت دهگلان و بررسي پروفيل‌ها و نقشه‌هاي تراز آب، روند مركز- غرب و جنوب غربي دارد و حداكثر فرونشست مربوط به بخش‌هاي مركز و غرب است. بنابراين انطباق مناطق دچار فرونشست و منحني‌هاي افت تراز سطح ايستابي آب بهره‌برداري از منابع آبي زيرزميني بيانگر برداشت بيش از مقدار تغذيۀ آبخوان بوده كه سبب افزايش تنش مؤثر در رسوبات شده است، زيرا پهنه‌هاي فرونشست بر مناطق افت سطح آب‌هاي زيرزميني منطبق‌اند يا در نزديكي آنها قرار دارند. به بيان ديگر اين انطباق مكاني در دشت مرتفع دهگلان بيانگر اين است كه علت فرونشست دشت‌هاي مرتفع، افت سطح آب‌هاي زيرزميني است و در نتيجه دشت‌هاي مرتفع در مقابل مخاطره فرونشست آسيب‌پذيرترند.