بازخواني نقاشي‌هاي فريده لاشايي بر مبناي آراي مرلوپونتي

موريس مرلوپونتي، پديدارشناس قرن بيستم، كاركرد تن را در ادراك حسي، مفهومي متمايز مي‌دانست. از دهه 1980 جرياني انتقادي شكل گرفت كه در پي ايجاد تغييراتي در توليد آثار هنري بود؛ به‌طوريكه درگيري مخاطب با اثر هنري از طريق كليه حواس صورت پذيرد. اين مقاله به تحليل اثري از فريده لاشايي با عنوان «پايين رفته از لانه خرگوش» در موزه هنرهاي معاصر تهران مي‌پردازد؛ پرده نقاشي شده نقشه ايران همراه با ويدئوآرتي از پرشِ خرگوش‌هايي به درونِ نقشه. تحليلِ رابطه نقاش هنگام خلقِ اثر و نيز مخاطب هنگام مواجهه با اثر، با مسئله بدنمندي، هدف اصلي اين پژوهش است. روش تحقيق در مقاله به شيوه توصيفي ـ تحليلي خواهد بود. ابتدا با روش توصيفي و گردآوري اطلاعات با مطالعه مآخذ كتابخانه‌اي، پديدارشناسي ادراك حسي مرلوپونتي تشريح مي‌شود. سپس در روش تحليلي، با تكيه بر آراي مرلوپونتي، در پي پاسخ اين سؤالات خواهد بود: نقشِ بدن و بدنمندي در ادراك جهان از ديدگاه نقاش چگونه است؟ هم‌آوايي در اثر مذكور كه متشكل از دو جزء نقاشي و ويدئو است، چگونه محقق مي‌شود؟ از آنجايي كه در مواجهه سوژه با اثرِ مذكور برقراري ارتباط چندگانه حسي مطرح است، ادراكِ حسي مخاطب چگونه تحقق مي‌پذيرد؟ بدنِ مخاطب (سوژه) چه نقشي در درك او از اثر مذكور دارد؟ نتايج بدين شرح خواهد بود: با تكيه بر رويكرد پديدارشناسانه مرلوپونتي، لاشايي در مقامِ يك نقاش، سوژه‌اي بدنمند است كه با جهان مواجه بوده و بدن و حسيات جزئي از تجربه او محسوب مي‌شود. هم‌آوايي كلي در اثر مذكور لاشايي، مصداقي از مفهوم هم‌نفوذي كيفيت‌هاي محسوس در ديدگاه مرلوپونتيست. همچنين برخورد مخاطب با اين اثر، برخوردي تنانه است. با نظر به مسئله گشتالت در ديدگاهِ مرلوپونتي، ادراكِ حسي در مخاطب، به دليل وحدت حسيات، صورت مي‌پذيرد. جمع‌بندي چنين خواهد بود كه در اثرِ مذكور، پيوستگي سوژه با بدن خويش، موجبات ادراك حسي از جهان است.