دگرديسي حضور زن در شعر بدر شاكر السيّاب و احمد شاملو

سياب و شاملو از برجسته‎ترين شاعران معاصر هستند كه باوجود شعرهاي عاشقانه كوشيده‎اند كاركرد انقلابي زن را در اشعار خويش مدنظر قرار دهند؛ آن‎ها با ارتقاء بخشيدن به شخصيت زن، مي‎كوشند فراتر از چهرة كليشه‎اي معشوق، او را همدوش مردان انقلابي وارد عرصة مبارزه كنند. بر همين اساس، نوشته حاضر بر آن است تا با بررسي جايگاه زن در شعر دو شاعر، دگرديسي حضورش را به تصوير كشد. مقوله‎هايي چون مبارزه براي رهايي، همراهي در حل مشكلات انساني و فرار از پوستة سنت از مهم‎ترين مؤلّفه‎هاي حضور زن در شعر اين دو شاعر است. در شعر بدر شاكر السياب، زن افزون بر كاركرد سنتي خود، نماد وطن به يغما رفته است و گاهي نيز نمايندة بازگشت به خويشتن است. اين سير خطي در شخصيت زناني چون «حفصه العمري» و «جميلة بوحيرد» به كمال مي‎رسد. سياب با مطابقت دادن شخصيت زن با عشتار، كاركرد انقلابي او را به تصوير مي‎كشد؛ چنان‎كه با اعطاء شخصيت مسيح، او را مدافع آزادي انسان معرفي مي‎كند. در آثار شاملو نيز زن، نقش مستقلي در مبارزة اجتماعي ايفا مي‎كند؛ «ركسانا» و «آيدا» با حركت از چهرة اثيري به‌سوي تكامل انساني و مبارزاتي، نمايندة زن انقلابي هستند. افزون بر اين، شاعر همواره در جستجوي زن همزاد خويش است تا همدوش او قدم در راه مبارزه گذارد. نتايج نشان خواهد داد دگرديسي حاصل‌شده در اين باب، افزون بر بلوغ فكري دو شاعر، تحت تأثير سير تكاملي جامعة عربي و فارسي، جريان نوگرايي و اصالت بخشيدن به انسان در انديشه و شعر معاصر است.