بررسي روايات جرجير درباره عدم خلود در جهنم

يكي از ادله نقلي كه برخي به آن استناد كرده و بر‌اساس معتقدند عذاب جهنم، حتي براي كفار معاند هم ابدي نيست، روايتي است كه با نام «روايت جرجير» مشهور است. اين گروه معتقدند: با روييدن گياهي به نام «جرجير» (شاهي) در جهنم عذاب از جهنميان برداشته مي‌شود. در مقابل اين ديدگاه، موافقان جاودانگي عذاب جهنم، روايات مذكور را توجيه مي‌كنند و به جاودانگي كفار معاند در جهنم اعتقاد دارند. در منابع روايي، روايات جرجير به دو بخش قابل تقسيم‌ است: بخش اول، رواياتي است كه قائلان بر عدم خلود، آنها را در كتاب‌هاي خود ذكر كرده‌اند، ‌اما عين الفاظ آن در منابع روايي وجود ندارد. بخش دوم، رواياتي است كه در كتب معتبر حديثي ذكر شده‌ است. با توجه به تعارضي كه در ظاهر روايات اين باب ديده مي‌شود، درباره جمع يا طرح اين روايات، سه ديدگاه مطرح است: 1. انكار روايات جرجير؛ 2. اثبات و جمع روايات؛ 3. تفصيل (بين معاد مثالي و معاد جسماني). با توجه به تعارض آشكاري كه در بين روايات باب جرجير ديده مي‌شود و طبق قاعده اصولي باب تعارض و عدم ترجيح برخي از روايات متعارض بر برخي ديگر، نتيجه اين قاعده تساقط روايات اين باب است. علاوه بر آن استناد به اخبار آحاد در اصول دين و مسائل مربوط به آن، قابل پذيرش نيست. اين نوشتار با روش تحليلي ـ توصيفي ديدگاه‌هاي ناظر به حديث جرجير را نقد و بررسي كرده و راه درست براي اثبات يا انكار جاودانگي عذاب جهنم را تمسك به ادله عقلي و نقلي ديگر دانسته است.