تأثيرپذيري چهار روايت مربوط به صفت‌هاي حرص، حسادت، سخاوت و گذشت در بحارالانوار از امثال عاميانه: تحليل و تاريخ‌گذاري روايت‌ها

The effectiveness of four narratives related to the attributes of greed, envy, generosity and forgiveness in Biḥār al-Anwār from folk proverbs: analysis and dating of the narratives

بررسي امثال موجود در روايات و يافتن تاريخ توليد و گوينده اوليه آنها به ما كمك مي‌كند تا روايات را از امثال تفكيك كنيم. در اين پژوهش بر مبناي امثال موجود در مجمع الامثال ميداني، روايات بحارالانوار مورد بررسي قرار گرفته است. روايات حاوي ضرب المثل در بحارالانوار در سه حيطه انديشه، صفت‌ها و احساسات قلبي، و عملكرد انسان قابل دسته‌بندي هستند. در اين مقاله روايت‌هايي از بحارالانوار، مشتمل بر امثالِ «اَلْحَرِيصُ مَحْرُومٌ»، «لاَ رَاحَةَ لِحَسُودٍ»، «السَّخَاءُ فِطْنَةٌ وَ اَللُّؤْمُ تَغَافُلٌ» و «أَنَّى لَكَ بِأَخِيكَ كُلِّهِ وَ أَي الرِّجَالِ الْمُهَذَّب»، كه در حوزه صفات قلبي حرص، حسادت، سخاوت و گذشت است، مورد بررسي قرار گرفته‌اند. در پژوهش حاضر با برسي تقدم و تأخر زماني منابع و بررسي اسناد، راويان و متن روايات معلوم شد كه اولين گويندگان اين عبارات تمثيلي، معصومان: نبودند؛ بلكه افرادي اديب و حكيم همچون ابراهيم بن ادهم، ابوالدرداء و اكثم بن صيفي اولين گويندگان اين امثال بودند. سپس اين عبارات تمثيلي در اواخر قرن اول و نيمه اول قرن دوم وارد روايات شدند. همچنين اين پژوهش نشان دهنده تأثيرپذيري روايات از امثال عاميانه است.

Examining the proverbs in the narrations and finding the date of their production and the original speaker will help us to distinguish the narrations from the proverbs. In this research, on the basis of the proverbs in Majmaʿ al-amthāl Maydānī, the narrations of Biḥār al-Anwār have been examined. Narratives containing proverbs in Biḥār al-Anwār can be categorized into three areas of thought, attributes and heart feelings, and human performance. In this article, there are narrations from Biḥār al-Anwār, including the proverbs of “The greedy are deprived”, “There is no rest for the envious”, “Generosity is from intelligence, and baseness is from blindness of heart” and “Where can you get a perfect brother, and which man is decent and free from all defects”, That are in the field of heart traits of greed, envy, Generosity and forgiveness have been investigated. In the current research, by examining the time of the sources and examining the documents, the narrators and the text of the narrations, it was found that the first speakers of these allegorical phrases were not the innocent ones; Rather, literary and wise people such as Ibrahim ibn Adham, Abu Dardā' and Aktham ibn Ṣayfī were the first speakers of these proverbs. Then these allegorical expressions entered the narrations at the end of the first century and the first half of the second century. Also, this research shows the effectiveness of narrations from folk proverbs.