تحليل عرفاني نمادهاي مثنوي «مجمع‌البحرين» كاتبي نيشابوري

A Mystical analysis of the symbols used in “Majma’ ol Bahrain” by Katebi Nishaburi’s

بررسي و تحقيق در اشعار كاتبي نيشابوري، از شاعران برجسته قرن نهم، نشان مي‌دهد كه وي در اشعار عرفاني خود از بياني نمادين بهره گرفته‌است. مضمون بيشتر غزل‌هاي كاتبي و منظومه‌هاي «دلرباي» ، «سي‌نامه» و «مجمع‌البحرين» عرفاني است. موضوع منظومۀ مجمع‌البحرين، داستان عرفاني ـ تمثيلي دو دلداده است؛ يكي ناظر، پادشاه اصفهان و ديگري منظور، شاهزادۀ چين، كه اين دو بعد از تحمل دشواري‌هاي فراوان، در نهايت در يك شكارگاه نمادين به‌ هم مي‌رسند. نمادهاي اين اثر بدون توجه به سمبوليسيم غربي و با الهام گرفتن از كتاب «رمز و داستان‌هاي رمزي در ادب فارسي» نوشته دكتر تقي پورنامداريان بررسي شده‌است. شيوۀ پژوهش در اين مقاله توصيفي ـ تحليلي ‌است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه در منظومۀ «مجمع‌البحرين» ابر، سيل، رعد و برق، غار، شكار، شكارگاه، چين، اصفهان، لشكر، ديدار با پير عابد و رؤيا، كاركردي نمادين دارند. بيشتر نمادهاي مثنوي « مجمع‌البحرين»، در اشعار عرفاني پيش از كاتبي، وجود داشته، امّا نمادهاي شعر وي، تا حد زيادي منعكس‌كنندۀ فضاي ذهني شاعر است و رنگ و بوي شخصي دارد.

A critical study of the poems of Katebi Nishaburi, one of the prominent poets of the 9th century A. H., shows that he has made ample use of symbolic expressions in his mystical poems. The main theme of most of the sonnets and poems collected in "Delrabai", "Si nameh" and " Majma’ ol Bahrain” is mystical. The theme of “Majma’ ol Bahrain” poem is the mystical-allegory story of two lovers; Nazer is the king of Isfahan and Manzur a Chinese prince who meet each other after enduring hardships in a symbolic hunting ground and finally get together.The symbols of this work have been analyzed not based on the theory French symbolism but with reference to the book Symbols and Symbolic Stories in Persian Literature by Dr. Taghi Pournamdarian. The research method used in this article has been descriptive and analytical. Based on results from this study, in the Masnavi of “Majma ol-Bahrain”, flood, lightning, cave, hunting, hunting ground, China, Isfahan, guide and vision have symbolic implications. Most of the symbols of “Majjam al-Bahrain” had been used in mystical poems before Katabi, but the symbols of his poetry largely reflect the poet's mental orientations and have a personal flavor.