مستنديابي و كاركردشناسي معناي كثرت براي واژه «امر» در آيه ۱۶ سوره اسراء

ترجمه دستوردادن براي واژه امر، ترجمه‌اي است كه در بادي امر به ذهن مترجم خطور مي‌كند. در آيه 16 سوره اسراء از آنجا كه متعلق امر، فسق و مخاطب امر، مترفان هستند، مفهومي كه ايفاد مي‌شود آن است كه خداوند به مترفان دستور به فسق مي‌دهد و نهايتاً پس از عمل به فسق، آنان را نابود مي‌سازد. پژوهش حاضر معناي كثرت را به‌جاي دستور دادن براي واژه امر پيشنهاد مي‌كند و با استفاده از منابع كتابخانه‌اي و روش توصيفي تحليلي، مستندات اين معنا را احصا و مورد بحث قرار مي‌دهد. شواهد لغوي وجود دارد كه اثبات مي‌كند، اين معنا مسبوق به سابقه بوده‌است. هم‌چنين قرائاتي به‌جز قرائت حفص كه گاه در قالب روايت از امامان شيعه نيز نقل شده، تأييدي ديگر بر اين معناست. علاوه بر آن شواهدي در قرآن وجود دارد كه كثرت مترفان و كثرت اموال آن‌ها ارتباط مستقيمي با عذابشان دارد. رواياتي نيز در همين راستا نقل شده ‌است. از طرفي ديگر، اتخاذ اين معنا تا اندازه زيادي شبهاتي كه پيرامون اين آيه مطرح است از جمله شبهه جبر را دفع مي‌كند. بررسي مهم‌ترين ترجمه‌هاي فارسي نشان مي‌دهد اين معنا مغفول واقع شده و تعداد اندكي از مترجمين به آن توجه داشته‌اند. بيش از نيمي از ترجمه‌ها معناي دستور دادن را برگزيده‌اند. معاني ديگري از جمله واداركردن، ميدان دادن، امارت دادن نيز توسط مترجمين فارسي مورد استفاده قرار گرفته است.