مرور نظام‌مند پژوهش‌هاي مرتبط با فرايند تبديل سكونتگاه‌هاي روستايي به شهر

سكونتگاه‌هاي روستايي در فرايند تبديل روستا به شهر در ابعاد گوناگون دچار تغيير مي‌شوند. اگرچه اين موضوع توسط پژوهشگران حوزه‌هاي تخصصي مختلف موردبررسي قرار گرفته است؛ اما كمتر پژوهشي به دسته‌بندي و جمع‌بندي ابعاد موردبررسي از موضوع در اين پژوهش‌ها پرداخته است. ازاين‌رو در مقاله حاضر، پژوهش‌هاي مرتبط به‌منظور طبقه‌بندي انواع فرايندها، رويكردها، عوامل و پيامدهاي شناسايي‌شده ناشي از آن، موردبررسي قرار گرفته‌اند. بدين منظور با استفاده از روش مرور نظام‌مند، چيستي و چگونگي تأثير تبديل شدن روستاها به شهر در 77 پژوهش موردبررسي ساختاري و محتوايي قرار گرفته است. نتايج بررسي‌هاي ساختاري نشان داد كه در طول 20 سال گذشته اين موضوع موردعلاقه پژوهشگران در حوزه‌هاي تخصصي مختلف از كشورهاي متفاوت بوده است. از بررسي‌هاي محتوايي، پنج دسته اطلاعات شامل انواع نظريات مرتبط با فرايند تبديل روستا به شهر، عوامل و آثار اين فرايند، مقياس سازمان فضايي در فرايند تبديل روستا به شهر و انواع معيارهاي به‌كاررفته در اين پژوهش‌ها استخراج شد. بر اين اساس، نظريه‌هاي مرتبط با فرايند تبديل روستا به شهر در دو دسته نظريه‌هاي مرتبط با برنامه‌ريزي منطقه‌اي و نظريه‌هاي ارتقاي مديريت سازماني فضا قابل تفكيك هستند. عوامل مؤثر بر فرايند تبديل روستا به شهر در پژوهش‌هاي انجام‌گرفته در سه دسته عوامل طبيعي، سياسي و برنامه‌ريزانه قابل تقسيم‌بندي‌اند. در ارتباط با اثرهاي ناشي از تبديل روستا به شهر، تأثيرات بازشناسي‌شده در پژوهش‌هاي موردمطالعه شامل شش دسته آثار شامل پايداري، محيط‌زيست، كالبد، اقتصاد، اجتماع و فرهنگ بوده‌اند. در پژوهش‌هاي انجام‌گرفته، سطوح سازمان فضايي مطالعه‌شده بر سه سطح سازمان فضايي خرد، مياني و كلان متمركز بوده و شش معيار جمعيت، نظام سكونتگاهي، زيست‌محيطي، كالبدي، اقتصادي و اجتماعي - فرهنگي در تحليل‌هاي پژوهش‌هاي مطالعه‌شده به كار گرفته شده‌اند. نتايج نشان داد با وجود مترتب شدن تغييرات همه‌جانبه بر تمامي ابعاد يك روستا در فرايند تبديل آن به شهر، در پژوهش‌هاي انجام‌شده به ابعاد ادراكي مرتبط با هويت و حس مكان ناشي از اين تغييرات كمتر پرداخته شده است و نيازمند توجه بيشتر پژوهشگران است.