طراحي مدلي براي تعيين سهم عوامل مؤثر بر بازگشت حاشيه‌نشينان به روستا؛ مطالعه موردي: حاشيه‌نشينان شهر مشهد

مهاجرت گسترده روستائيان به شهرها، آثار اقتصادي، اجتماعي و زيست‌محيطي فراواني را باعث شده است. اين در حالي است كه تمركز جمعيت در بخش خاصي از سرزمين، مخالف سياست‌هاي آمايش سرزمين است. به همين دليل، اگر اين گروه مجدداً به روستاهاي خود بازگردند، بخش زيادي از اين مشكلات مرتفع خواهد شد. اما براي تحقق اين هدف، ضرورت دارد كه زمينه‌ها و عوامل تسهيل‌كننده اين روند، شناسايي گردد. به همين منظور، پژوهش حاضر با روش توصيفي و همبستگي براي تعيين مدلي براي تعيين سهم هر يك از عوامل فردي، اجتماعي و اقتصادي در فراواني وقوع از ديدگاه مهاجران و اولويت‌بندي اين عوامل از ديدگاه كارشناسان، به انجام رسيد. داده‌هاي موردنياز با پرسش‌نامه مورد تأييد و از نمونه‌اي به حجم 300 نفر از مهاجران شهر مشهد و 30 نفر از كارشناسان اين حوزه گردآوري شد. براي سنجش پرسش‌نامه از آلفاي كرونباخ و براي كفايت حجم نمونه از شاخص KMO، براي شناسايي ساختار عاملي و بررسي بارهاي عاملي از آزمون EFA و براي تعيين روابط بين متغيرها از مدل شاخص‌هاي چندگانه و علل چندگانه استفاده شد. براي ارزيابي مدل نيز از محاسبه شاخص‌هاي برازش مانندRMSEA ،TLI ، CFI و Chi-square بهره‌بردار شد. نتايج نشان داد، در بين متغيرهاي پيشگويي‌كننده، تنها متغير پيوند با نهادهاي اجتماعي، مي‌تواند ديدگاه مهاجران را متأثر سازد. به همين دليل، اين متغير در كل با متغيرهاي پنهان ارتباط معني‌داري داشت كه اين ارتباط بيشتر با دو متغير پنهان (مهاجر اصلي) و (تسهيل‌كننده‌ها) بود. بااين‌وجود، هر چهار شاخص برازش، كمتر از مقدار مطلوب بودند و به‌اين‌ترتيب برازش مدل تأييد نشد، اما مشخص شد كه بازگشت عمدتاً به روستاهاي غير زادگاه اوليه بوده و ابعاد خانوادگي به‌خصوص زيرمعيار «مشاهده رفتار همنوعان» بالاترين تأثير بر بازگشت حاشيه‌نشينان به روستا را به خود اختصاص مي‌دهد. اين يافته عمدتاً با نظريات وبلن، گيدنز و سيستمي همخواني دارد. مطابق اين نتايج، مي‌توان با نشان دادن تعداد، تنوع و شرايط كنوني افرادي كه دست به مهاجرت زده‌اند، تعداد بيشتري از حاشيه‌نشينان را متقاعد نمود تا به روستا بازگردند.