بررسي روايت آيه‌نگارانه‌ي تاريخ‌نگاري صفوي از قدرت‌گيري شاه اسماعيل

قدرت‌گيري شاه‌اسماعيل صفوي (930-907ق) و تشكيل سلسلۀ صفويان، يكي از مهم‌ترين حوادث تاريخ ايران محسوب مي‌شود. مورخان دورۀ صفوي به‌طور ويژه به اين حادثه توجه كرده‌اند و درنتيجه، به يكي از محورهاي مهم تاريخ‌نگاري صفويان تبديل شده است. مهم‌ترين و غالب‌ترين ديدگاه حاكم بر بازتاب اين حادثه در جريان تاريخ‌نگاري صفويان، ارائۀ روايت ديني و مذهبي از اين رويداد بوده است. اين نوع نگاه، متأثر از نگرش ديني حاكم بر جريان تاريخ‌نگاري ايران به‌طور عام و ماهيت مذهبي صفويان به‌صورت خاص بوده و در همين راستا، استفاده از آيات قرآن كريم مهم‌ترين محور روايت مورخان صفوي از قدرت‌گيري شاه‌اسماعيل قرار گرفته است. مسئلۀ اصلي اين پژوه، بررسي نقش آيات قرآن در روايت تاريخ‌نگاري صفويان از قدرت‌گيري شاه‌اسماعيل است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه روايت آيه‌نگارانۀ مورخان صفوي از قدرت‌گيري شاه‌اسماعيل در پنج مؤلفه انعكاس يافته است: مشروعيت‌بخشي به حكومت، روايت آيه‌نگارانه از پيروزي‌هاي شاه‌اسماعيل، توصيف مخالفان، ايجاد شباهت ميان احوال شاه‌اسماعيل و پيامبران الهي و درنهايت، توجيه اقدامات اغلب خشن شاه‌اسماعيل. مشروعيت‌بخشي مهم‌ترين دغدغۀ مورخان صفوي بود و دو محور داشت: نخست مشروعيت دادن به كليت حكومت صفويان و دوم مشروعيت‌بخشي به حكومت و اقدامات شاه‌اسماعيل. مورخان صفوي در همين جهت تلاش داشتند از آيات همسو با اين اهداف استفاده كنند.