بررسي تأثير خصوصيات هيدرو فيزيكي رودخانه‌هاي موقتي در برآورد دبي‌هاي سيلابي (مطالعه موردي: حوزه‌ آبخيز قله زو در شهرستان كلات نادر)

هدف: هدف اين پژوهش بررسي ميزان تاثير برخي از خصوصيات هيدروفيزيكي رودخانه‌هاي موقتي در ايجاد دبي‌هاي سيلابي است. سيل از جمله پديده‌هايي است كه خسارات فراواني به منابع وارد مي‌سازد و همواره مورد توجه كارشناسان هيدرولوژي بوده است.روش و داده: در برآورد مقادير دبي سيلاب‌ها با دوره بازگشت معين استفاده از ويژگي‌هاي هندسي حوزه آبخيز بر اساس مدل‌هاي بارش-رواناب كاربرد گسترده‌اي دارد كه در پژوهش حاضر نيز مورد استفاده قرار گرفته است. در اين تحقيق تعدادي از متغيرهاي مستقل حوزه شامل خصوصيات فيزيوگرافي از جمله مساحت، شيب، طول آبراهه‌ها، ضريب گردي، ضريب گراويليوس، ضريب كشيدگي، ضريب فرم، طول حوضه، تراكم زهكشي، نسبت انشعاب، محيط مستطيل معادل، مساحت زير نمودار آبراهه‌ها، ارتفاع متوسط وزني، محيط زير حوضه‌ ها، زمان تمركز، زمان تا اوج و نيز پارامترهايي نظير شماره منحني و ميزان تلفات و نيز درصد انواع سازندها و نوع كاربري زمين در 21 زيرحوضه مورد مطالعه محاسبه گرديد. در ادامه مقادير دبي و دبي ويژه براي دوره‌هاي بازگشت 2، 5، 10 و 25 سال و همچنين D50 و D90 رسوبات با استفاده از نمودارهاي دانه‌بندي مربوطه محاسبه و سپس رابطه آن‌ها با متغيرهاي مستقل حوزه آبخيز با استفاده از رگرسيون ‌هاي چند متغيره بررسي شد و همچنين مدل‌ هاي مناسب براي برآورد هر يك از دبي با دوره‌هاي بازگشت‌ هاي موردنظر با استفاده از نرم‌افزار SPSS به دست آمد. در نهايت در مدل‌ها ويژگي‌هايي از حوضه كه بيشترين تأثير را بر متغيرهاي وابسته داشتند، به كار گرفته شد.يافته‌ها: نتايج نشانگر اهميت متغيرهاي مساحت، طول حوضه، زمان تا اوج و زمان تمركز در اكثر مدل ‌هاي نهايي مربوط به دبي بود. همچنين عامل شيب و سازند منطقه نقش زيادي در تعيين اندازه ذرات رسوبات داشت. همچنين نتايج بر تغييرپذيري متغيرها و اهميت آن‌ها در تعيين دبي با دوره‌ بازگشت‌ هاي مختلف و طبعاً بر ضرورت استفاده از مدل مناسب در تخمين رواناب حوزه‌هاي آبخيز مورد مطالعه دلالت دارد.نتيجه‌گيري: مبناي يافته‌هاي تحقيق مي‌توان عنوان كرد كه امكان تهيه مدل‌ هاي ساده و متفاوت جهت برآورد سيلاب با دوره بازگشت‌ هاي مختلف با استفاده از متغيرهاي ساده فيزيوگرافي وجود دارد. البته با توجه به تنوع اقليمي، زمين‌شناسي و... نتايج اين تحقيق با يافته‌ هاي مربوط به ساير جاها متفاوت بوده و براي افزايش اعتماد و تعميم‌پذيري انجام تحقيقات مشابه در مناظق با خصوصيات متفاوت ضروري به نظر مي‌رسد.نوآوري، كاربرد نتايج: از مهم‌ترين جنبه‌‌هاي نوآورانه و كاربردي تحقيق مي‌توان به ارائه مدل‌هاي ارائه شده در اين تحقيق اشاره كرد كه تاكنون در كشور مورد بررسي قرار نگرفته بوده و مي‌تواند براي برآورد دبي جريان و رسوب داشته در حوزه‌هاي فاقد آمار و داده ‌هاي هيدرومتري مورد استفاده قرار گيرد.