كاربرد تحليل مسير براي تشخيص عوامل مؤثر بر ضريب زبري در كانال‌هاي با پوشش سوروف (Echinocola crus-galli)

با توجه به گستردگي قابل توجه پراكنش گياه سوروف (Echinocola crus-galli) در كانال‌هاي خاكي، انتخاب ‌دقيق ضريب زبري براي طراحي و بهره‌برداري از كانال‌هاي خاكي، لازم و ضروري است. بنابراين، پژوهش حاضر با هدف دقيق‌سازي ضريب زبري در كانال‏هاي خاكي داراي گياه سوروف در شبكه آبياري و زهكشي مغان و بهره‏گيري از قابليت روش‏ تحليل مسير براي تعيين عوامل مؤثر بر ضريب زبري در اين نوع كانال‌ها انجام شد. براي انجام آزمايش‌ها، 42 مقطع از كانال‌هاي خاكي انتخاب شدند. وي‍ژگي‌هاي هندسي و هيدروليكي اين مقاطع كانال‌هاي خاكي اندازه‌گيري شد. علاوه بر آن، تراكم گياه در واحد سطح و وزن تر نيز مشخص شد. براي تعيين عوامل مؤثر بر ضريب زبري از تحليل مسير و براي خوشه‌بندي اين عوامل از تحليل خوشه‌اي چند متغيره استفاده شد. نتايج نشان داد كه ميانگين ضريب زبري در كانال‌هاي خاكي با پوشش گياهي سوروف برابر 0/015 بود. تحليل مسير نشان داد پيرامون ترشده، زيست‌توده سوروف، سطح مقطع جريان، سرعت جريان و شعاع هيدروليكي به‌ترتيب بيشترين اثر كل را روي ضريب زبري داشتند. بر مبناي خوشه‌بندي در فاصله اقليدسي 11 دو خوشه به‌دست آمد كه خوشه اول شامل سرعت جريان، زيست‌توده سوروف، دبي جريان و شيب كف كانال و خوشه دوم شامل سطح مقطع جريان، پيرامون ترشده و شعاع هيدروليكي بود. يافته‌هاي اين پژوهش مي‌تواند براي طراحي و بهره‌برداري از كانال‌هاي خاكي در شبكه مغان يا شبكه‌هاي با پوشش مشابه گياهي مفيد و اثربخش باشد.