منطق حقوق؛ ضرورت ‌ها و چالش ‌ها

موضوع دانشِ حقوق، قواعدِ حقوقي ناظر بر حقوق و تكاليف اشخاص است كه از عوارض ذاتي اين موضوع در اين دانش بحث مي‌شود و عوارض ذاتي هم محمولاتي است كه بر موضوع حقوق از آن جهت كه موضوع است، حمل مي‌شوند كه بحث درباره موضوع حقوق، با استدلال منطقي به سرانجام مي‌رسد. دالّ مركزي‌ استدلال‌هاي حقوقي در عرصه‌هاي گوناگون قضايي، تبيين، تفسير، پژوهش و تقنين؛ قواعد، قوانين و هنجارهايي هستند كه محور تشكيل‌دهنده دانش حقوق و سمت‌وسودهنده به هويت و روش اين دانش است. بر اين اساس، فيلسوفان حقوق از ديرباز به ضرورت قواعد صورتِ استدلال و توسل به اين قواعد در انديشه‌ورزي حقوقي پي برده‌اند و قواعد صورتِ استدلال را به‌عنوان روش استنباط و استدلال حقوقي ابداع كرده‌اند. بااين‌همه، با ظهور منطق‌ها‌ي جديد، ديدگاه‌ها و رويكردهاي گوناگوني در ارزيابي، تحليل و تفسير قضاياي حقوقي و فنّ استدلال مطرح شده است. پرسش اصلي نوشتار پيش رو اين است كه چه ضرورت‌هايي بهره‌گيري از اين قواعد استدلالي در حقوق را موجه و اين قواعد با چه چالش‌هايي در مسير استنباط حقوقي روبه‌روست؟ اين نوشتار با رويكرد توصيفي- تحليلي و روش كيفي به بحث پرداخته كه مهم‌ترين يافته‌ها آن است كه ازآنجاكه قواعد صورتِ استدلال پابه‌پاي تحولات علمي متحول گرديده و روش‌هاي استدلالي جديدي هم به آن افزوده شده است، همچنان اين قواعد پركاربردترين استدلال در دانش حقوق شمرده مي‌شوند.