مطالعه تغييرات برخي روابط آبي و فتوسنتز خالص سه توده ملون ايراني (Cucumis melo) تحت تنش كم آبي

كم آبياري به عنوان يك رويكرد ارزشمند براي توليد پايدار و بهبود كارآيي مصرف آب به ويژه در مناطقي كه با كمبود آب رو به رو هستند، مورد توجه قرار گرفته است. از اين رو به منظور بررسي اثر تنش كم آبي بر برخي روابط آبي و نرخ فتوسنتز خالص در گونه هاي ملون ايراني، آزمايشي به صورت طرح كرت هاي خرد شده در قالب بلوك هاي كامل تصادفي با چهار تكرار در مجتمع گلخانه‌اي واقع در منطقه ماهان در سال 1398 انجام شد. تيمارهاي آزمايش شامل؛ سه سطح آبياري (شروع آبياري در پتانسيل هاي ماتريك 45- (شاهد)، 55- و 65- كيلوپاسكال) و سه نوع از توده‌هاي ملون بومي ايران شامل؛ دستنبوي بيرجند و دو گونه گرمك اصفهان و شهداد بودند. نتايج به دست آمده از اين پژوهش حاكي از آن بود كه بيشترين نرخ فتوسنتز خالص به ميزان 20.1 ميكرومول كربن دي اكسيد بر متر مربع بر ثانيه و هدايت روزنه‌اي برگ به ميزان 0.987 ميلي‌مول كربن دي اكسيد بر متر مربع بر ثانيه در بوته‌هاي توده گرمك اصفهان تحت آبياري شاهد (45- كيلوپاسكال) ديده شد. سرعت تعرق برگ نيز در پتانسيل‌هاي ماتريك 55- و 65- كيلوپاسكال نسبت به آبياري شاهد كاهش نشان داد. بيشترين ميزان سبزينگي برگ در پتانسيل ماتريك 45- كيلوپاسكال در هر سه توده (گرمك شهداد، گرمك اصفهان و دستنبوي بيرجند) مورد مطالعه مشاهده گرديد. كاهش عملكرد محصول در شديدترين سطح تنش با پتانسيل ماتريك 65- كيلوپاسكال در هر سه توده گرمك شهداد، گرمك اصفهان و دستنبوي بيرجند مشاهده شد. ميزان پتانسيل اسمزي در هر سه توده در پتانسيل ماتريك 45- در پايين‌ترين حد خود بود. بالاترين ميزان پتانسيل تورژسانس نيز در پتانسيل ماتريك 45- در دو توده گرمك شهداد و گرمك اصفهان مشاهده شد. بيشترين ميزان كارآيي مصرف آب در شرايط تنش كم آبي شديد (پتانسيل ماتريك 65- كيلوپاسكال) و در توده گرمك اصفهان به دست آمد. هم‌چنين درصد رطوبت نسبي برگ در هر سه توده در پتانسيل ماتريك 65- در پايين‌ترين مقدار خود بود. هر سه گروه ملون مورد آزمايش تحت تيمار كم آبياري 55- كيلوپاسكال در تناسب با گياهان شاهد هم‌چنان از ميزان مؤلفه‌هاي فتوسنتزي بهتري برخوردار بودند و ضمن ارتقاء كارآيي مصرف آب به عنوان يك سطح تنش خفيف در محدوده تحمل نسبي اين گياهان قرار داشته است. از اين رو شايد بتوان توده دستنبوي بيرجند را داراي قابليت تنظيم اسمزي بهتري در شرايط تنش رطوبتي دانست و اين توده را متحمل‌تر از دو توده بومي ديگر در شرايط كم آبياري تلقي كرد.