تجزيه عليت عملكرد گل و اجزاء آن در ژنوتيپ‌هاي مختلف گل‌محمدي (.Rosa damascena Mill) ايران

سابقه و هدف: عملكرد گل در گل محمدي يك صفت پيچيده است كه تحت تأثير بسياري از صفات و عوامل محيطي قرار مي گيرد. بنابراين مطالعه روابط بين صفات مي تواند گام مهمي در انتخاب براي بهبود عملكرد گل باشد. تجزيه عليت (Path analysis) با شناسايي مؤلفه‌هاي اصلي عملكرد با تأثير مستقيم بالا، نقش مهمي در موفقيت انتخاب، به‌ويژه انتخاب‌هاي غيرمستقيم از طريق اجزاي عملكرد دارد. با توجه به كمبود منابع در اين زمينه، اين پژوهش با هدف شناسايي و تعيين صفات مؤثر بر عملكرد گل، برآورد روابط بين صفات و تحليل عليت براي شناسايي اثرهاي مستقيم و غيرمستقيم آنها بر عملكرد گل از طريق تحليل مسير انجام شده است.مواد و روش ها: ژرم‌پلاسم مورد استفاده در اين تحقيق شامل 49 ژنوتيپ گل محمدي (Rosa damascena Mill.) متعلق به مناطق مختلف ايران بود. نهال‌هاي يكساله ژنوتيپ‌ها در فروردين 1383 در ايستگاه تحقيقاتي زاله سنندج (كردستان) در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي(RCBD) با سه تكرار و سه بوته در هر كرت با فاصله كاشت سه متر كشت شدند. آبياري مزرعه به صورت قطره‌اي با دوره 15 روزه انجام شد. براي صفات فنولوژيكي از ميانگين صفات در سه سال آخر و براي صفات مورفولوژيكي از داده هاي سال 1387 استفاده گرديد. تجزيه واريانس داده‌ها بر اساس مدل طرح RCBD انجام شد. همبستگي فنوتيپي بين صفات برآورد و تجزيه عليت در سه مرحله برآورد اثرهاي مستقيم، غيرمستقيم و باقيمانده صفات بر عملكرد گل انجام شد.يافته‌ها: تنوع ژنتيكي معني داري (P≤0.01) بين ژنوتيپ ها از لحاظ صفات مورد بررسي مشاهده شد. همبستگي صفات فنولوژيكي با عملكرد گل منفي و معني‌دار اما همبستگي صفات مورفولوژيكي با آن مثبت و معني دار بود. تجزيه عليت نشان داد كه تعداد و وزن گل (با اثر مستقيم به ترتيب P=0.979** و P= 0.334** و اثر باقيماندهR=0.195 ) اجزاي اصلي عملكرد گل در پايه و سطح كل سبز و قطر تاج پوشش گياه (با اثر مستقيم به ترتيب 0.569** و 0.282* و اثر باقيمانده R=0.395) اجزاي اصلي تعداد گل در پايه و تعداد و سطح برگ (با اثر مستقيم به ترتيب 1.024** و 0.085* و اثر باقيمانده R=0.237) اجزاي اصلي سطح كل سبز پايه بودند.نتيجه‌گيري: دو صفت تعداد و وزن گل در گزينش هاي غيرمستقيم براي بهبود عملكرد گل در ژنوتيپ هاي گل محمدي مي توانند مورد توجه قرار بگيرند. ساير صفات اثرهاي غيرمستقيم خود را بر عملكرد گل به طور عمده از طريق تعداد گل در پايه (صفات فنولوژيكي به صورت منفي و صفات مورفولوژيكي به صورت مثبت) اعمال كردند. اگرچه همبستگي ارتفاع و قطر تاج گياه با عملكرد گل مثبت و بسيار معني دار بود، اما اثرهاي مستقيم مراحل تكميلي تحليل عليت نشان داد كه قطر تاج (رشد افقي) نسبت به ارتفاع آن (رشد عمودي) در فرايندهاي توليدمثل گل‌محمدي مؤثرتر است. به‌عبارت ديگر، ژنوتيپ‌هايي كه عملكرد گل بالاتري دارند معمولاً تا ارتفاع معيني بالا رفته و پس از آن رشد افقي را توسعه مي‌دهند.