تناظر انديشه‌هاي جبر، اراده آزاد و رضايت (خرسندي) از منظر تقابل‌هاي انديشگاني اوستا و متن‌هاي فارسي ميانه

جبر و اختيار كه همواره يكي از پيچيده‌ترين موضوعات فلسفي در تاريخ اديان ايران و جهان بوده‌اند، در حوزه‌ي ديني مزديسني نيز نقش برجسته‌اي دارند. آيين مزديسني به جهت تاريخ كهن و پرفرازونشيب خود از نحله‌ها، اديان و جريان‌هاي فكري گوناگون تأثير پذيرفته است و مفصل‌بندي‌هاي انديشگاني متفاوتي را در آن مي‌توان تشخيص داد كه گاه كاملاً در تقابل با هم قرار دارند. تلفيق پيچيدگي‌هاي رازگونه‌ي مسئله‌ي جبر و اختيار با ابهامات بغرنج آيين كهن ايراني منجر به خلق مفاهيم معناسازي مي‌گردد كه از تقابل‌هاي انديشگان موجود در اين دو حوزه برخاسته است. يكي از مهم‌ترين موضوعات در آيين مزديسني، انديشه خرسندي و مفاهيم پيرامون آن است كه با انديشه‌ي جبر و اراده‌ي آزاد رابطه‌ي مستقيم دارد. در اين پژوهش ضمن مروري كوتاه بر مفهوم جبر و اختيار در آيين مزديسني تلاش نموديم تا از اين چشم‌انداز به مفهوم خرسندي و جريان‌هاي فكري پيرامون آن، در اوستا و متن‌هاي پهلوي نظر بيفكنيم. پس از كاوش حول اين مفاهيم دريافتيم كه احتمالا هريك از دو جريان فكري متفاوت حول انديشه خرسندي به يكي از انديشگان جبر يا اراده‌ي آزاد متمايل است.