بازتاب باورهاي ديني و فرهنگي عصر ‌صفوي در نمادپردازي نگاره‌هاي نسخه هفت‌اورنگ ابراهيم‌ميرزا (با تأكيد بر دو داستان «يوسف و زليخا» و «ليلي و مجنون»)

نمادپردازي شيوه بياني رمزآميز و موثر در انتقال معناست كه در ادوار مختلف، مورد توجه نگارگران ايراني بوده است. به‌ويژه عصر صفوي كه در آن با رسميت بخشيدن مذهب شيعي و گرايش دربار و كارگاه‌هاي هنري به مصورسازي مضامين عرفاني، كاربرد عناصر نمادين بيش از پيش مطرح گرديد. از جمله اين كارگاه‌ها، كارگاه شاهزاده ابراهيم ميرزا در مشهد بود كه هم به دليل اهميت مذهبي و فرهنگي خراسان و هم مصورسازي نسخ فاخري چون هفت اورنگ جامي در آن، مورد توجه بوده است. نگاره‌هاي هفت اورنگ ابراهيم ميرزا برگرفته از داستان‌هاي جامي است مانند داستان يوسف وزليخا، كه در قرآن كريم و كتب ديگر اديان آمده و يا داستان ليلي و مجنون كه مكرر در ادبيات و فرهنگ ايران بازتاب يافته است. هدف از پژوهش حاضر اين است كه ضمن بررسي تطبيقي نمادپردازي در نگاره‌هاي اين دو داستان، رابطه آن با مضامين مختلفي چون باورهاي ديني و فرهنگي اين دوره را مشخص كنيم و به اين پرسش‌ها پاسخ دهيم: 1- فرهنگ و باورهاي ديني عصر صفوي چگونه در نمادپردازي دو داستان بازتاب يافته است؟ 2- چه ارتباطي بين نمادپردازي در نگاره‌هاي داستان «يوسف و زليخا» و «ليلي و مجنون» موجود در نسخه هفت‌اورنگ ابراهيم‌ميرزا با فرهنگ و باورهاي ديني ايرانيان در عصر ‌صفوي وجود دارد؟ روش پژوهش تطبيقي- تحليلي و شيوه گردآوري اطلاعات كتابخانه‌اي-اسنادي است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه نگارگران هفت اورنگ از انواع نمادهاي فرارونده ديني، فرهنگي و هنري در انتقال باورهاي ديني و فرهنگي عصر خود سود جسته‌اند كه كاربرد برخي چون نيلوفر و اسليمي به تبع از سنت نگارگري دوره صفوي و برخي چون ققنوس و اژدها بر مبناي اساطير و فرهنگ و نمادي چون كلاه قزلباش منطبق با باورهاي مذهبي عصر صفويست. بعلاوه با وجود شباهت‌هاي بسيار در استفاده از نمادهاي فرارونده هنري، نمادپردازي دو داستان متاثر از محتواي ديني و فرهنگي نگاره‌ها، متفاوت است.