مطالعه تحولات تمثال‌هاي نقاشي شده مينايي با تصويرشاهان وشاهزادگان دردوره قاجار (فتحعلي شاه تا انتهاي دوره ناصرالدين‌شاه)

هنر پيكرنگاري درباري از هنرهاي اصلي دوره قاجار است و درهنرهاي مختلف اين دوره ‌ديده مي‌شود. يكي از هنرهاي وابسته به پيكرنگاري تركيب نقاشي و جواهر به‌صورت تمثال‌هاي مينايي نقاشي شده است كه نمادين بوده و داراي ويژگي‌هاي تزييني است و معمولاً به نمايندگان خارجي اهدا مي‌شده است. در دوره فتحعلي شاه براي هديه به سفراي خارجي ساخت مدال آغاز شد و در دوره‌هاي بعد هم ادامه يافت. موضوع تمثال‌هاي نقاشي شده، چهره شاه در وسط قابي دايره يا بيضي‌شكل بود كه به‌عنوان پيش كش به نمايندگان داخلي و دول خارجي اهدا مي‌شد، باتزيينات طلا و جواهر دردورقاب نقاشي شده همراه بود. هدف از اين پژوهش مطالعه تمثال‌هاي نقاشي شده دوره قاجار و بررسي نمونه‌هاي آن از دوره فتحعلي شاه تا انتهاي دوره ناصري است كه در حراج‌هاي مختلف دنيا ارائه ‌شده است. سؤال اصلي اين پژوهش به اين قراراست: تمثال‌هاي نقاشي شده دوره قاجار داراي چه ويژگي‌هاي ساختاري و محتوايي درهر دوره قاجاراست؟ روش تحقيق در پژوهش پيش رو توصيفي- تحليلي بوده و با استفاده از منابع كتابخانه‌اي صورت گرفته است. نتايج اين پژوهش در بررسي تمثال‌ها نشان مي‌دهد، درتمامي ابعاد، قوانين پيكرنگاري در نقاشي اين دوره درتمثال هاي كوچك نيز رعايت مي‌شده و مضمون آن‌ها چهره شاه در اندازه كوچك بوده و به‌ صورت ياد بودي تزييني و جواهرنشان تهيه مي‌شده است. در دوره فتحعلي شاه جواهر بيشتري استفاده مي‌شده است و دوره فتحعلي شاه و ناصرالدين ‌شاه پرتعدادترين دوره در خلق اين تمثال‌ها است. بررسي‌هاي اين پژوهش نشان مي‌دهد تلفيق هنر و سياست در تمثال‌هاي دوره قاجار از طريق به‌كارگيري نمادهاي قدرت در تصاوير ديده مي‌شود و هر چه از دوره فتحعلي شاه به دوره ناصرالدين‌شاه از تعداد جواهرات مصرفي كاسته مي‌شود. به‌كارگيري فراوان تمثال در همه دوره قاجار را مي‌توان تلاشي در جهت مشروعيت بخشيدن به سلطنت دانست. اكثرتمثال‌ها براي اهدا به سفراي خارجي كارشده و هنر زيباي نقاشي روي مينا و تركيب آن با جواهر تشكيل‌شده است و با سنجاق به لباس نصب مي‌شده است. بعضي از اين تمثال‌ها در پشت‌كار نيز داراي نقاشي بوده و برخي در پشت ساده و تك‌رنگ مي‌باشند. توليد در دوره اول قاجار بيشتر و سپس دوره ناصري و كمترين موارد دوره محمدشاه است. جواهرات در دوره فتحعلي شاه بيشترين كاربرد درتمثال‌ها را در همه دوره‌ها داشته است. سير چهره شاه از آرمان‌گرايي به سمت واقع‌گرايي  مسير نقاشي پيكرنگاري اين دوره را طي مي‌كند.