قرائت رايجِ قرن هفتم در ايران (مصاحف آستان قدس رضوي)

دربارۀ قرائت رايج در هر كدام از امصار و اعصار اسلامي، اخبار پراكنده‌اي وجود دارد‌. اين اخبار نمي‌توانند تصوير واضحي از پراكندگي و نحوۀ انتشار قرائات در دوره‌هاي مختلف مناطق اسلامي به دست دهند‌. يكي از شواهدي كه به تكميل چنين داده‌هايي كمك مي‌كند، بررسي مصاحف مكتوب در آن زمان است‌. محققان اين مقاله، پنج نسخه از مصاحف خطي قرن هفتم هجري موجود در كتابخانۀ آستان قدس رضوي را انتخاب كرده و با استخراج آمار ميزان مشابهت فرش الحروف و رسم المصحف اين قرآن‌ها به رسم المصحف و قرائت قاريان بوم‌هاي مختلف، براي دستيابي به قرائت رايج ايران در قرن هفتم تلاش كرده‌اند‌. طبق آمار به‌دست‌آمده، تنها در قرآن شمارۀ 67 كه كتابت آن به اوايل قرن هفتم باز مي‌گردد، رسم مصحف همانند قرون گذشته بيشترين شباهت را به رسم مصحف بصره دارد؛ امّا در قرآن شمارۀ 84، بيشترين مشابهت به يك اندازه به هر دو رسم مصحف بصره و كوفه است‌. رسم سه مصحف ديگر نيز با حدود چهار درصد تفاوت، بيشترين شباهت را به رسم بوم كوفه و پس از آن بصره دارد و اين نخستين‌بار طي قرون چهارم تا هفتم است‌. دربارۀ قرائت مضبوط در مصاحف نيز در ايران، از قرن‌هاي پنجم و ششم اندك‌اندك تمايل بيشتري به قرائات كوفي و به‌ويژه قرائت عاصم با هر دو روايتش پيدا شده بود‌. تنها اينكه در قرن هفتم وضوح و شدّت بيشتري يافته و به‌طور خاص بر قرائت عاصم متمركز شده است‌.