تأملي در تصحيح دكتر اميرحسن يزدگردي از ديوان ظهير فاريابي با تكيه بر نسخه حكيم اوغلو

ظهير فاريابي (متوفي 598 ق.) يكي از شاعران بزرگ قصيده ‌سراي ايران در سده‌ ششم هجري است. ديوان او چندين ‌بار در ايران و هند چاپ شده است؛ اما تصحيح يزدگردي از ديوان ظهير كه به‌ همت شاگردش، اصغر دادبه در 1381 خورشيدي منتشر شد، مي‌توانست بهترين و منقّح‌ترين تصحيح ديوان ظهير به شمار آيد؛ ولي به‌ دليل استفاده‌نكردن مصحّح از نسخه‌هاي قديم‌تر مانند نسخه‌ كتابخانه‌ نورعثمانيه و نسخه‌ مجموعه‌ حكيم اوغلو و دست‌نويس سفينه‌ تبريز اشكالاتي در آن راه يافته است. تاكنون محققان بسياري به اين عيب چاپ يزدگردي اشاره كرده‌اند؛ ازجمله سيّد علي ميرافضلي و شريفي صحي كه براساس دست‌نويس سفينه‌ تبريز و نسخه كتابخانه‌ نورعثمانيه به اين اشكالات پرداخته‌اند. در اين مقاله، به‌روش توصيفي ـ تحليلي و با مقابله‌ تصحيح مرحوم يزدگردي با نسخه‌ حكيم اوغلو به برخي از اين كاستي‌ها پرداخته‌ايم. نسخه‌ حكيم اوغلو ازجمله نسخه‌هاي به‌غارت‌رفته‌ آستانه‌ شيخ صفي در اردبيل است كه تاريخ كتابت ندارد و به گواهي نوع خط و محتويات آن احتمالاً در قرن هفتم هجري قمري از روي نسخه‌هاي اصيل نوشته شده است. پژوهش حاضر نشان مي‌دهد كه با گردآوري نسخه‌هاي بهتر و مجموعه‌هاي ديگري مثل جُنگ‌ها و تذكره‌ها مي‌توان به چاپي منقّح‌تر از ديوان ظهير فاريابي دست يافت. همچنين اين پژوهش مي‌تواند مرجعي براي پژوهندگان ديوان ظهير باشد و مانع از كاستي ‌هاي احتمالي بعدي شود.