آناليز حساسيت پارامترهاي تاثيرگذار بر نتايج رواناب شهري در مدل SWMM (مطالعه موردي : حوضه آبريز شمال شهر تهران)

آگاهي از ميزان حساسيت نتايج خروجي مدل هاي شبيه سازي، نسبت به پارامتر هاي ورودي، براي توسعه و بكارگيري اين مدل ها بسيار مهم مي باشد و منجر به درك بهتر و تخمين مناسب پارامتر هاي ورودي و كاهش عدم قطعيت ها در شبيه سازي ها مي شود. اين پژوهش با هدف بررسي حساسيت نتايج خروجي مدل بارش- رواناب SWMM نسبت به هشت پارامتر ورودي انجام شده است. براساس آناليز حساسيت انجام شده روي پارامتر هاي ورودي، مشخص گرديد به ترتيب درصد اراضي نفوذناپذيرImp%، ضريب زبري مناطق نفوذ ناپذير Nimp ، عرض معادل W و شيب S0 زيرحوضه ها بر نتايج خروجي، بيشترين تاثير را داشته و كم اثرترين پارامتر هاي ورودي، عمق ذخيره نگهداشت مناطق نفوذپذير Dp و ضريب زبري مانينگ Np اين مناطق مي باشد. همچنين مشخص گرديد تاثير افزايش چهار پارامتر ورودي، درصد اراضي نفوذناپذيرImp% ، عرض معادلW ، شيب زيرحوضه ها S0 و شماره منحني CN بر نتايج خروجي، روندي افزايشي دارد و عكس العمل نتايج خروجي نسبت به افزايش ساير پارامترها همچون ضريب زبري مانينگ  Nimpو عمق ذخيره نگهداشت مناطق نفوذ ناپذير Dimp كاهشي مي باشد. از طرفي با محاسبه انديس حساسيت (I)، مشخص گرديد، حساسيت دبي بيشينه سيلاب، حجم رواناب و عمق رواناب براي درصد اراضي نفوذناپذير Imp% ، عرض معادل W زيرحوضه ها و شماره منحني CN  تلفات نفوذ درحوضه هاي كوهستاني نسبت به حوضه هاي شهري منطقه مورد مطالعه بيشتر مي باشد كه دليل آن را مي توان درصد مساحت بيشتر حوضه هاي كوهستاني (84 درصد) نسبت به حوضه هاي شهري (16 درصد) در اين منطقه دانست. از طرفي ديگر نتايج نشان داد با افزايش 10 درصدي مناطق نفوذناپذير Imp% ، 5 درصد دبي بيشينه رواناب،7/79 درصد حجم رواناب و 5 درصد عمق رواناب، افزايش مي يابد همچنين با كاهش 10 درصدي ضريب زبري مناطق نفوذ ناپذيرNimp ، 4 درصد دبي بيشينه رواناب، 1/7 درصد حجم رواناب و 3 درصد عمق رواناب در نقطه خروجي حوضه آبريز، افزايش مي يابد. با مشخص شدن ميزان حساسيت پارامتر هاي ورودي، مدل SWMM با كمك داده هاي واقعي، ايستگاه هواشناسي شمال تهران و ايستگاه هيدرومتري مقصودبيك، با سه رويداد بارندگي مورد واسنجي و با دو رويداد ديگر مورد صحت سنجي قرار گرفت. در مقايسه نتايج دبي هاي مشاهداتي و محاسباتي، هيدروگراف خروجي از حوضه آبريز زرگنده، ميزان RMSE براي وقايع اول تا پنجم به ترتيب 0/05، 0/22، 0/39، 0/37 و 0/16و ضريب NSC برابر با 0/91، 0/94، 0/93، 0/9 و 0/94 بدست آمد همچنين ميزان درصد خطاي نسبي % REبراي اكثر رويداد ها كمتر از  درصد و ميزان درصد خطاي نسبي مطلق % ARE كمتر از 20 درصد مي باشد كه همه اين موارد، نشانگر كاليبراسيون مناسب مدل است. براساس نتايج اين تحقيق مشخص شد كه گسترش روز افزون مساحت شهرها و افزايش سطوح نفوذناپذير و كاهش ضريب زبري اين اراضي، عامل افزايش بيشينه سيلاب و حجم رواناب هاي شهري مي باشد كه عدم كنترل و مديريت آن مي تواند خطرات جاني و مالي را براي ساكنين اين مناطق به همراه آورد. نتايج اين تحقيق مي تواند براي مدل سازي هاي آتي در منطقه شمال شهر تهران و ساير مناطقي كه از نظر خصوصيات هيدروليكي و فيزيوگرافي، مشابه اين حوضه آبريز مي باشند، مفيد واقع گردد.