سلسله مراتب رده‌شناختي و حذف مفعول در زبان فارسي

از ميان فرآيندهاي كاهنده ظرفيت فعل مي‌توان به حذف مفعول اشاره كرد كه در آن فعل متعدي بدون بيان مفعول به صورت  يك فعل تك ظرفيتي به كار مي رود. با اين حال درك مخاطب از معناي جمله و نيز مفهوم مفعول محذوف كامل بوده و حذف مفعول در انتقال پيام خللي ايجاد نمي‌كند. ساخت حذف مفعولِ مورد نظر در پژوهش حاضر متفاوت از حذف به قرينه و حذف بافتي است و نمونه‌هايي را شامل مي‌شود كه مرجع مفعول جايي پيشتر در متن گفتاري يا نوشتاري ذكر نشده باشد و بافت زباني و موقعيتي نيز سرنخ‌هايي براي تشخيص مرجع مفعول حذف شده به دست ندهد. هدف پژوهش حاضر بررسي ويژگي‌هاي مرجع مفعول محذوف بر مبناي عمده‌ترين سلسله مراتب رده‌شناختي است. به اين منظور كه از اين طريق بتوان رفتار مفعول قابل حذف را در قياس با مفعول سرنمون حاضر در جمله پيش‌بيني نمود. از اين رو 435 مورد حذف مفعول از منابع متعددي استخراج گشته و به لحاظ جان‌داري، ارجاعيت، معرفگي و نيز با توجه به سلسله مراتب جان‌داري گسترده مورد ارزيابي قرار گرفته است. يافته‌ها نشان مي‌دهد كه بر خلاف مفعول حاضر در جمله، مفعول قابل حذف در پايين‌ترين جايگاه‌هاي سلسله مراتب مذكور قرار داشته و عموماً بي‌جان، نكره، غيرارجاعي و عام است.