سوژۀ بي‌آشيانه ويژگي سبكي شعر سياسي- انتقادي معاصر فارسي

شناخت گونه‌ها و زيرگونه‌هاي شعر فارسي مسئله‌اي اساسي است؛ پژوهش حاضر با هدف كمك به گونه‌شناسي شعر معاصر فارسي، «سوژۀ بي‌آشيانه» را به‌عنوان خصيصۀ سبكي بخشي از شعر نو و سپيد كه شعر سياسي انتقادي ناميده مي شود، معرفي مي‌كند و بر همين مبنا به مطالعه و گونه‌شناسي شعر سياسي انتقادي چهار شاعر برجستۀ معاصر نيما يوشيج، اخوان ثالث، شاملو و شفيعي كدكني مي‌پردازد. با طرح اين پرسش‌ها كه طردشدگي در قالب چه ابژه‌هاي هراس‌آوري در شعر واقعيت پيدا كرده و سوژۀ طردشده از طريق چه گفتمان‌هايي به طرد و رد قدرت به‌عنوان امر آلوده پرداخته است و در نهايت چگونه در درون شبكۀ پيچيدۀ قدرت اتخاذ جايگاه نموده و نقطه‌هاي مقاومت ايجاد كرده است. با مطالعۀ شعر معاصر برمبناي نظري مذكور، نتايج پژوهش چهار زيرگونۀ شعري را نشان مي‌دهد: زيرگونۀ شعر سياسي انتقادي نيما يوشيج اميدوارانه، سازش‌پذير و مصالحه‌جو است. شعر مهدي اخوان ثالث مقاومتي ضروري، تنها و سازش‌ناپذير را نشان مي‌دهد كه طرد هويتي در گفتمان سياسي آن آشكار است؛ از اين‌رو شعر اخوان را در زيرگونۀ مبارزه و خشم طبقه‌بندي مي‌كنيم. در شعر شاملو، سوژه در جدال دائم بين مرگ و زندگي به سر مي‌برد و مرگ وجه غالب شعر سياسي انتقادي او است، سوژه براي نجات از نابودي به دامن معشوق پناه مي‌برد و دو گفتمان عشق و مبارزه درهم‌مي‌آميزد؛ از اين رو عنوان شعر انتقادي تغزلي را براي آن مناسب مي‌دانيم و سرانجام در شعر انتقادي شفيعي كدكني مويه و درد از دست دادن شكوه و شكوت ديرين برجسته است، لذا شعر انتقادي او را شكوه‌هاي دردآميز مي‌ناميم.