تحليل فضايي گستردگي شبكه ريلي بر استفاده از حمل و نقل عمومي (مطالعه موردي مترو شهر تهران)

امروزه توسعه خطوط مترو به عنوان يكي از سامانه‌هاي حمل‌ونقل شهري از عمده‌ترين مسائل كلان‌شهرها محسوب مي‌شود. اتلاف زمان و انرژي، ‌افزايش هزينه‌هاي زندگي و افزايش آلودگي محيط‌زيست در زندگي شهري بخشي از پيامدهاي ناديده گرفتن نقش حمل‌ونقل ريلي است. توسعه خطوط و راه‌اندازي خطوط جديد در شبكه مترو تهران از الزامات اين كلان‌شهر محسوب مي‌شود. در پژوهش حاضر با استفاده از الگوي داده‌هاي تركيبي فضايي و رويكردي نوين در استفاده از ماتريس وزني فضايي، طي بازه زماني 1397:12-1393:1 عوامل مؤثر بر افزايش تعداد مسافران و اثرات سرريز ايستگاه‌هاي تقاطعي بر خطوط مترو تهران با هدف بررسي گستردگي شبكه مترو تهران در استفاده از حمل‌ونقل عمومي مورد ارزيابي قرار گرفته است. پس از انجام آزمون‌هاي مختلف، الگوي وقفه فضايي با اثرات تصادفي مورد تائيد قرار گرفت. نتايج حاصل از برآورد الگوي وقفه فضايي (SAR) نشان مي‌دهد كه همبستگي تعداد مسافران از كانال ايستگاه‌هاي تقاطعي حدود 19 درصد است و در صورت افزايش تعداد ايستگاه‌هاي تقاطعي در هر خط، تعداد مسافران ساير خطوط افزايش قابل‌توجهي خواهد داشت. تأثير مستقيم و غيرمستقيم عامل تعداد ايستگاه‌ها در هر خط نشان مي‌دهد كه افزايش تعداد ايستگاه‌ها تأثير 2.6 درصدي بر جذب مسافران خطوط دارد و اين اثر در صورت عبور از كانال ايستگاه تقاطعي نيز قابل توجه است. با توجه به پايين بودن قيمت انرژي در كشور، قيمت بنزين تأثير معناداري بر كاهش يا افزايش تعداد مسافران نداشته است اما تأثير مستقيم و غيرمستقيم نرخ بليت كه به صورت سقف نرخ ممكن در هر دوره در نظر گرفته شده است، منفي و معنادار برآورد شده است. نتايج پژوهش حاضر لزوم توجه به اثرات سرريز ايستگاه‌هاي تقاطعي و تعداد ايستگاه‌ها در توسعه خطوط مترو تهران را بيش‌ازپيش نمايان مي‌سازد.