مدل‌يابي شكنندگي شهرهاي ايران با روش ساختاري-تفسيري

اهداف: امروزه چالش‌هاي عصر جديد مانند نابرابري، فقر، خشونت، مهاجرت، بيماري‌هاي همه‌گير، كاهش ذخاير انرژي و غيره تبديل به دغدغه‌هاي جهاني شده‌اند كه شهرها را تحت فشار گذاشته و اگر به درستي مديريت نشوند، موجب شكنندگي روزافزون شهرها مي‌شوند. بر اين اساس، هدف اصلي پژوهش حاضر شناسايي و اولويت‌بندي محرك‌هاي شكنندگي شهرهاي ايران بود. روش‌‌شناسي: اين پژوهش توصيفي-تحليلي، بر اساس پارادايم پراگماتيستي تركيبي در سال‌هاي ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۱ در تهران انجام شد. بدين منظور ابتدا با استفاده از تكنيك پويش محيطي و روش تحليل ساختاري، عوامل مؤثر بر شكنندگي شهرهاي ايران از طريق مصاحبه با ۱۴ نفر خبره در حوزه شهرسازي شناسايي شد. سپس، اين محرك‌ها با استفاده از تكنيك مدل‌سازي ساختاري-تفسيري و استفاده از پرسش‌نامه، سطح‌بندي شدند. در ادامه، پس از مشخص‌شدن سطوح هر يك از عوامل و همچنين با درنظرگرفتن ماتريس دسترسي نهايي، مدل نهايي ساختاري-تفسيري ترسيم شد. يافته‌ها: ۲۰ محرك شكنندگي شهري (رشد سريع شهرنشيني؛ فقر متمركز؛ فساد مالي گسترده؛ نابرابري اجتماعي و جنسيتي؛ درصد بيكاري؛ بي‌ثباتي سياسي؛ بيماري‌هاي همه‌گير؛ سكونتگاه‌هاي غيررسمي؛ خشونت شهري؛ امنيت اقتصادي؛ ميزان مشاركت مردم؛ كمبود خدمات شهري اساسي؛ قرارگرفتن در معرض بلاياي طبيعي؛ ميزان امنيت اجتماعي؛ نابرابري درآمد؛ توزيع نامناسب ظرفيت‌هاي امنيتي توسعه‌اي؛ تحريم‌ها؛ شوك‌هاي اقتصادي جهاني؛ ناامني واقعي؛ شوك‌هاي ناگهاني قيمت) در شهرهاي ايران شناسايي و در ۱۱ سطح طبقه‌بندي شدند. نتيجه‌گيري: نابرابري اجتماعي و جنسيتي و پس از آن بي‌ثباتي سياسي و تحريم‌ها قوي‌ترين محرك‌هاي شكنندگي شهرهاي ايران هستند.