رهيافتي به ذهن مندي در علم النفس فخرالدين رازي

فخررازي متكلم شهير مسلمان، آراء قابل توجهي در بحث علم النفس فلسفي دارد. او نفس را جوهري مغاير بدن مي‌داند، و تعدادي از حالات نفساني و برخي ويژگي‌هاي آنها را نيز بررسي كرده است. پژوهش حاضر به اين پرسش مي‌پردازد كه حالات و كيفيات نفس از ديدگاه فخر رازي با ذهنمندي در فلسفه ذهن معاصر چه نسبتي دارند؟ از اين رو ابتدا رابطه‌ي حالات ذهني با يكديگر را در فلسفه‌ي ذهن مشخص كرده و بر اين اساس، آراي فخر درباره‌ي حالات و كيفيات نفس بررسي مي‌گردد. او با نقد تعاريف ابن سينا از درد و لذت، به نكات ارزشمندي كه امروزه در فلسفه ذهن معاصر مطرح است اشاره كرده است. حاصل اين پژوهش اين است كه برخي از شباهت‌ها در آراء فخر رازي با ذهنمندي معاصر يافته شد از جمله اين كه او به كيفيت پديداري حالات احساسي و ادراكي در آرائش اشاره كرده و همواره تلاش براي اثبات اين ويژگي داشته است. او همچنين به علم كه از حالات شناختي است، توجه كرده و به نظر مي‌رسد با طرح نظريه‌ي اضافه، حالت توجه آگاهانه‌اي را كه براي نفس حاصل مي‌شده، مورد نظر داشته است. در اين جستجو به برخي اختلافات نيز اشاره مي‌شود از جمله اين كه او به ويژگي‌ها و چگونگي حصول ديگر حالات شناختي همچون قصد، آرزو، ميل داشتن و ... نپرداخته است و مفهوم حيث التفاتي در فلسفه‌ي ذهن با نظريه‌ي اضافه‌ي فخر تفاوت دارد. همچنين رويكرد فخر رازي و ذهنمندي معاصر از دو جهت با يكديگر متفاوت هستند: 1- پيش فرض‌هاي فخر رازي و فلسفه‌ي ذهن معاصر در نفس داشتن تفاوت دارد. 2- به دليل چارچوب تاريخي، هدف او در طرح اين مباحث، پاسخ به مسائل متفاوت از مسائل فلسفه‌ي ذهن معاصر بوده است.