روش‌هاي نظريه‌پردازي براساس متون ديني در مطالعات علوم انساني (مرور بازۀ 1380 تا 1400 ش)

نظريه‌پردازي براساس متون ديني (قرآن و حديث)، بعد از توسعه و تعميق مباحث امكان و همچنين ضرورت و مباني توليد دانش ديني، به‌شكلي جدي مدنظر قرار گرفت؛ بنابراين در سال‌هاي اخير آثار متعددي منتشر شده‌اند كه به‌دنبال استخدام، محك و ابداع فرايندهايي براي استنباط نظريه‌هاي علمي از متون ديني هستند. شناخت اين تلاش‌ها كمك شاياني به همۀ دغدغه‌مندان عرصۀ نظريه‌پردازي اسلامي مي‌‌كند تا ضمن بهره‌گيري از داده‌ها و روش‌هاي توليدشده، از آن‌ها براي تكامل اين مسير استفاده كنند، اما با اين همه، اين آثار را افراد متعدد، در رشته‌هاي مختلف علوم انساني، در مراكز علمي متعدد و در نشريات علمي گوناگون تأليف كرده‌اند؛ از اين‌رو آگاهي از مجموعۀ داده‌هاي اين قلمرو نيازمند مطالعه‌اي به روش «مرور روايتي» است تا بستر شناخت بهتر و معرفي ميزان راه پيموده شده و مقايسۀ روش‌هاي ابداعي يا استخدامي فراهم شود؛ بنابراين مقالۀ حاضر به شناخت و معرفي روش‌هايي پرداخته است كه منتج به نظريه‌پردازي علمي از متون ديني مي‌شوند يا دست‌كم ارائه‌دهندگان، به غرض نظريه‌پردازي از متون ديني طراحي و عرضه ‌كرده‌اند. همچنين نشان مي‌دهد در مقالات و كتاب‌هايي كه به زبان فارسي در بازۀ 1380 تا ابتداي 1400 شمسي در ايران منتشر شده‌اند، پانزده روش براي نظريه‌پردازي از متون ديني، استخدام يا ابداع شده‌اند. در اين ميان، نيمي از نظريه‌پردازي‌ها با دو روش تحليل محتواي كيفي و نظريۀ داده‌بنياد انجام شده‌اند.