بررسي نسبت واژه تسالم با مفاهيم مشابه آن

مفهوم‌ شناسي درست و فهم صحيح از لفظ، بحثي علمي است؛ ازآن‌رو كه شناخت مفاهيم، نقش اصلي در ارزش‌يابي‌هاي علمي دارد. واژهٔ تسالم از كلمات پركاربرد در متون فقهي معاصر است كه شناسايي جايگاه و چگونگي كاربست آن مي‌تواند نقش مهمي در فهم مطالب فقهي و ارزش‌گذاري راجع به آن داشته باشد. در اين نوشتار به‌شيوهٔ توصيفي‌تحليلي به بازشناسي اين مفهوم و بررسي نسبت آن با مفاهيم مشابه ديگر نظير اجماع، عدم‌خلاف، اتفاق، شهرت فتوايي و ضرورت پرداخته‌ايم. يافته‌ها بيانگر آن است كه تسالم ازنظرِ بار مفهوميِ فقهي با تمام كلمات به ظاهر مشابه متفاوت است. اجماع نياز به كاشفيت از رأي معصوم دارد و مدركي‌بودن يا نبودن اجماع در حجيت آن مؤثر است. از اتفاق و عدم‌خلاف نيز يا مراتب پايين‌تر از اجماع در كلمات فقها اراده شده است يا كلمه‌اي هم‌معناي اجماع كه مي‌بايست شرايط اجماع را داشته باشد. شهرت فتوايي نيز به‌دليل اينكه اعتبارش از عدم‌خلاف پايين‌تر است از مقايسه با تسالم خارج مي‌شود. نسبت تسالم با ضرورت فقهي نيز با وجود شباهت بيشتر نسبت به بقيه تفاوت دارد؛ ازجمله ازنظرِ جزئيت تطبيقي و شمول نسبت به همهٔ فروعات، مسلّم‌بودنِ مسئله نزد خود فقيهي كه ادعاي تسالم كرده و نيز شمول آن نسبت به مسائل اصولي افزون بر فقهي. درنتيجه تسالم با هيچ‌كدام از مفاهيم يادشده قرابت معنايي يا ترادف ندارد.