شناسايي نظريۀ عدم‌امكان ردع بنائاتِ مبتني بر عقلانيت در سايه بررسي ديدگاه‌هاي محقق اصفهاني و شهيد صدر

مشهور اصوليان، حجيت بناي عقلا را به عدم‌ردع شارع منوط دانسته‌اند. مطالعهٔ ديدگاه‌هاي محقق اصفهاني و محمدباقر صدر دربارهٔ بناي عقلا نشان مي‌دهد درعينِ‌حال كه هر دو مانند ديگر اصوليان حجيت بناي عقلا را به عدم‌ردع وابسته دانسته­اند، ليكن مقتضي حجيت بناي عقلا را مبتني‌بودن بر عقلانيت معرفي كرده‌اند. آيا مي‌توان با تحليل مبتني‌بودن بر عقلانيت، به نظريهٔ عدم‌امكان ردع از بنائاتِ مبتني بر عقلانيت رسيد؟ اين جستار مي‌كوشد با به‌كارگيري روش توصيفي‌تحليلي، مفهوم عقلانيت بنائات عقلا را بازنمايي كند و با تكيه بر آن، نظريهٔ عدم‌امكان ردع از بنائات مبتني بر عقلانيت را مستدلّ سازد. شناساييِ نظريهٔ عدم‌امكان ردع از سيره‌هاي مبتني بر عقلانيت به هدف دستيابي به حجيت سيره‌هاي متأخر از عصر معصومان(ع) صورت مي‌گيرد، افزون بر اينكه سازواري حقوق اسلامي با عقلانيتِ زمانه را تسهيل مي‌كند. نتيجهٔ جستار پيشِ‌رو اين است كه بايسته‌هاي حيات و مصالح نظاميه، شاخص تعيين كننده عقلانيت سيره است و هر بنايي كه مبتني بر بايسته‌هاي حيات و مصالح نظاميه باشد غيرقابل ردع است.