تحليل اثرپذيري مؤلفه‌هاي پيكره‌بندي كالبدي و فضايي خانه‌هاي قاجاري از فرهنگ و اقليم در مناطق گرم و خشك و گرم و مرطوب ايران

معماري همواره از نظر كالبدي و فضايي نمود شرايط اجتماعي، فرهنگي، اقليمي و اقتصادي در جامعه بوده ‌است. ساختار معماري خانه‌هاي تاريخي دوران قاجار در جهت تطبيق با نيازهاي فيزيكي و رواني كاربر بسته به شرايط زمينه‌اي از عوامل شكل‌دهنده كالبد به شكل و ميزان يكسان پيروي نكرده است. مؤلفه‌هايي همچون جهت‌گيري خانه، تركيب‌بندي، تزئينات، سلسله مراتب، عملكرد، مقياس، نور و روشنايي من جمله شاخصه‌هايي هستند كه تحت تأثير عوامل مختلف قرار گرفته و كالبد معماري را شكل داده‌اند. اين مقاله به دنبال تحليل اثرپذيري مؤلفه‌هاي پيكره‌بندي كالبدي و فضايي خانه‌هاي تاريخي دوران قاجار از عوامل فرهنگ و اقليم از طريق مقايسه تطبيقي در دو اقليم با يك وجه مشترك مشتمل بر اقليم‌هاي گرم و خشك و گرم و مرطوب ايران است. روش تحقيق در اين پژوهش، توصيفي تحليلي بوده و جمع‌آوري مطالب به روش كتابخانه‌اي و مشاهده ميداني انجام شده است. در فرآيند آناليز موضوع پژوهش و در جهت شاخص‌سازي عوامل تاثيرگذار بر مؤلفه‌هاي كالبدي و فضايي، تعداد چهار خانه قاجاري با دو فرم متفاوت مشتمل بر فرم‌هاي حياط مركزي و بلوكي در شهرهاي شاخص اقليم‌هاي مذكور انتخاب شدند تا از طريق تحليل قياسي بين فرم‌هاي متضاد در يك اقليم و فرم‌هاي يكسان در اقليم‌هاي متفاوت، نحوه و ميزان اثرپذيري مؤلفه‌هاي كالبدي و فضايي از عوامل مختلف مشخص شود. نتايج پژوهش حاكي از آن است كه در اقليم گرم و خشك، عامل فرهنگ بيشترين تاثير را بر روي مقياس خانه و عملكرد فضاها داشته و مصالح، تركيب‌بندي، نما و تزئينات بيشترين تأثير را از اقليم پذيرفته‌اند در حالي كه در منطقه گرم و مرطوب، مؤلفه‌هاي سلسله مراتب، نما و تزئينات، نور و روشنايي بيشتر تحت تأثير فرهنگ بوده و اقليم بيشترين تاثير را بر روي فرم خانه، جهت‌گيري، مصالح و عملكرد داشته است.