دستور استعاره‌هاي زبان‌شناختي در زبان فارسي براساس چارچوب دگنان: مطالعۀ موردي حوزۀ مبدأ «دست»

هدف پژوهش حاضر يافتن پاسخ براي اين پرسش‌ها است كه دستور (اقسام كلمه، تصريف، دستور واژگاني) چه نقشي در تجلي استعاري حوزۀ مبدأ دست به ‌عنوان عضوي از اعضاي حوزۀ مفهومي اندام‏هاي بدن انسان ايفا مي‏كند و ديگر اين‌كه سهم هريك از سطوح مورد بررسي دستور در تجلي استعاري اين حوزۀ مفهومي چقدر است؟ به بياني ديگر، مشخص شود كه كداميك از اين سطوح نقش بيشتري در تجلي استعاري واحدهاي واژگاني دست به عنوان يك حوزۀ مبدأ ايفا مي‏كنند. به منظور پاسخ دادن به اين پرسش‌ها از پيكرۀ همشهري (نسخۀ 2) استفاده مي‌شود تا نقش دستور در استعاري‌شدن مفاهيم واژگاني در حوزۀ مفهومي دست به‌عنوان يك حوزۀ مبدأ تعيين شود. يافته‏هاي اين پژوهش نشان مي‌دهد كه سطح نخست دگنان (2005، 2006) نقشي در استعاري‌شدن مفاهيم ندارد. از ميان مؤلفه‌هاي سطح دوم، صورت مفرد در هريك از كاربردهاي استعاري و تحت‏اللفظي تنها صورت معنادار تصريف است. با اين وجود، طبق يافته‏هاي حاصل از آزمون آماري مجذور خي اين صورت تصريفي جمع است كه در مقايسۀ اين دوكاربرد، نقش مؤثرتري را در كاربرد تحت‏اللفظي ايجاد مي‏كند. در نهايت، در سطح سوم الگوهاي نسبتاً ثابت معناهاي استعاري و الگوي نحوي آزاد دست در معناي تحت‌اللفظي چگونگي استعاري‌شدن مقوله‌هاي معنايي را بازتاب مي‌دهند.