بررسي جايگاه روايي حيوانات در كليله و دمنه با رويكرد نشانه‌معناشناسي گفتمانيِ گرمس

نشانه‏معناشناسي‏ گفتماني برآيند نشانه‏شناسي ساختگرا و نظام روايي مطالعات معنايي است. اين ديدگاه جريان توليد معنا را با شرايط حسّي-ادراكي پيوند مي‏زند. هدف مقاله حاضر بررسي ساختار روايي جايگاه حيوانات در داستان‏هاي كليله‏ودمنه از ديدگاه نشانه‏معناشناسي گفتماني است. مسئله اصلي پژوهش آن است كه در اثر مذكور، چگونه استعلاي شوشي در روايات جاري مي‏گردد و تجلي مي‏يابد. روش پژوهش از نوع توصيفي-تحليلي است و داده‏ها شامل ده باب حكايت‏هاي كليه‏ودمنه است كه به شيوه اِسنادي گردآوري شده و مورد بررسي قرار گرفته‏است. انديشه‏ي اصلي در تحليل ساختار مورد نظر، آن است كه افراد به طور گسترده به تجارب خود معنا مي‏دهند و آن‏ها را در قالب داستان منتقل مي‏كنند. نتايج پژوهش نشان مي‏دهد كه در هر روايت بسته به ماجراها و اتفاقات به‏وجود آمده، نظام‏هاي گفتماني متفاوتي قابل مشاهده و تبيين است. اين روايت‏ها به‏لحاظ كاركرد نشانه-معنايي به عنوان يك گفتمان معنادار در خدمت القاي پيام اخلاقي به مخاطب است و راوي انتزاعي با لايه‏لايه كردن متن غالباً از كنش‏ها به شوش مي‏رسد. نتايج حاكي از آن است كه در غالب روايات، نظام شوشي بر نظام كنشي غلبه مي‏يابد و سپس، نظام‏هاي گفتماني ديگر از قبيل نظام‏هاي تصادف، رخداد و تطبيق را فرا مي‏خواند. يافته‏ها مبين اين واقعيت است كه نظام شوشي به شيوه‏هايي گوناگون، گاه با مقاومت در برابر وضعيت تثبيت شده از طريق كنش‏هاي انتقام‏جويانه، گاه با نظام محافظه‏كاري گفتماني و اصل تطبيق و گاه با نظام گفتماني خطرپذيري توليد معنا كرده و بدين ترتيب، راه ورود به استعلاي وجودي روايات حيوانات را در حكايت‏هاي كليله‏ودمنه را فراهم نموده و معنا را تحقق بخشيده‏است.