دلايل عقلي حق تعيين سرنوشت از منظر فقه اماميه

حق تعيين سرنوشت يكي از مهم‌ترين حقوق سياسي است كه در اسناد حقوقي بين‌المللي و قوانين اساسي بسياري از كشورها به رسميت شناخته شده و در دهه‌هاي اخير در مباحث فقهي برخي از فقيهان شيعه نيز وارد شده است. در فقه اماميه براي اثبات اين حق، افزون ‌بر استناد به كتاب و سنّت، به برخي دلايل عقلي نيز تمسّك شده است. پژوهش حاضر با رويكردي تحليلي - انتقادي و بر اساس قواعد و اصول استنباط فقهي، به ارزيابي دلايل عقلي حق تعيين سرنوشت پرداخته است. پرسش اصلي اين است كه عقل مستقل چگونه و با چه تقريبي بر اين حق سياسي دلالت دارد و استناد به ادلّه عقلي با چه كاستي‌ها و اشكالاتي مواجه است. يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهد كه دست‌كم چهار دليل عقلي بر حق حاكميت انسان بر سرنوشت خود اقامه شده است. اصل ولايت انسان بر خود، لزوم پايبندي به قراردادهاي اجتماعي، دليل حسبه و اصل مالكيت مشاع شهروندان از مهم‌ترين اين دلايل است. بررسي‌ها نشان داد كه اين دلايل - به‌جز اصل عقلي و بديهي ولايت انسان بر خود - از دلالت بر مدعا قاصر است. اصل ولايت و سلطه انسان بر سرنوشت خود نيز منوط به فقدان نص معتبر بر خلاف آن است.