نقد و بررسي مدخل «خليفه» از «دائرة‌المعارف قرآن لايدن»

واژه‌«خليفه» از واژگان پركاربرد و كليدي در نظام سياسي اسلام است كه نقش مهمي در فهم موضوعات و مسائل ديني دارد. وداد قاضي مستشرق آمريكايي در «دائرة‌المعارف قرآن لايدن» در باره مفهوم، مصداق، پيشينه، سير تاريخي واژه قرآني «خليفه» و واقعيت سياسي ـ ديني نهاد خلافت سخن گفته است؛ اما مراجعه محدود به منابع اصيل اسلامي، بي‌توجهي به آراء و منابع قرآني شيعه، عدم جامعيت در استناد به آيات قرآن و فقدان مستندات كافي در برخي موارد، موجب فهم ناقص و يا نادرست او در موضوعاتي همچون لحاظ معاني متعدد براي اين واژه در آيات گوناگون و خطاي تعيين مصداق و تاريخ آغاز رويكرد سياسي مفسران به واژه مزبور شده است. نتيجه اين پژوهش كه با روش توصيفي ـ تحليلي انجام گرفته، از كاربرد اين واژه در صدر اسلام خبر داده و با بررسي انتصابي بودن خلافت و نقد قرآني، نظر نويسنده در كاربردهاي سياسي خليفه را به چالش ‌كشيده و معناي «خليفه» در تمام آيات قرآن را «جانشين» يا «جايگزين» مي‌داند كه در انواع و مصاديق گوناگوني (همانند سكونت و وراثت) تحقق مي‌يابد. تحليل شناختي «خليفه» در هيأت مفرد، اين واژه را هم‌حوزه «امام»، و انسان را در «حكم» خليفه الهي معرفي مي‌كند.