واكاوي اصل وحدت و يكپارچگي صوَري در كتيبهٔ توحيدي گريوار بقعهٔ دوازده امام يزد

تزيين، معنا و مفهومي فراتر از آراستن و پوشش ظاهري دارد و براي درك آن بايد نسبت به مفاهيم ديني و رمزهاي تصويري شناخت پيدا كرد. در كليه آثار هنر و معماري اسلامي هميشه تزيينات نقش اساسي در برقراري حس وحدت و يگانگي داشته‌اند و از تدابير تجسمي متفاوتي براي القاي اين حس استفاده شده است. كتيبه گريوار بقعه دوازده امام يزد با هزار سال قدمت از كتيبه‌هاي منحصربه‌فرد با مضمون توحيدي و بر بستري هشت ضلعي است كه بررسي كيفيت اصل وحدت و يكپارچگي تجسمي مي‌تواند مبناي تجزيه‌وتحليل آن قرار گيرد. مقاله حاضر سعي كرده است با تجزيه و تحليل اين كتيبه پي به تدابير تجسمي و صوري به‌كاررفته در آن ببرد و در اين راستا به اين پرسش پاسخ دهد كه در طراحي كتيبه گريوار گنبد بقعه دوازده امام يزد، طراح كدام تدابير تجسمي و بصري را، چگونه و به چه ميزان براي القاي حس وحدت به كار بسته است. در اين پژوهش كيفي كه به روش توصيفي-تحليلي انجام‌ شده و داده‌ها به شيوه مطالعات كتابخانه‌اي و بررسي‌هاي ميداني جمع‌آوري‌شده‌اند، ضمن تأملي بر ماهيت اين بنا، كتيبه مذكور كه با گذر زمان آسيب‌هايي ديده است بازآفريني شد. ازآنجايي‌كه وحدت كلي در اجزا نهفته است، ضمن تحليل ساختار كلي، بخش‌هايي از اين كتيبه طولاني به‌صورت تصادفي براي تحليل انتخاب‌ شد. نتايج حاصل از تجزيه و تحليل داده‌ها نشان داد پيروي از ريخت يكسان، به‌خصوص در نظام هندسي و نوشتاري، استفاده از اجزاي خرد در هر نظام؛ پيروي از ساختار خطي مشترك و فضاي خالي هم‌ارزش در سطح كتيبه و... از شاخص‌ترين تدابير بصري به‌كاررفته با كميت‌ها و كيفيت‌هاي متفاوت در طراحي كتيبه مذكور است كه در مجموع با ايجاد وحدت بصري مطلوب در القاي هرچه بيشتر مضامين توحيدي آن نقش دارد.