مطالعۀ 74 سكۀ ايلخاني موزۀ همدان متعلق به حكومت ابوسعيد (ضرب همدان، تبريز و سلطانيه) با استفاده از روش فلوئورسانس اشعۀ ايكس

مطالعات سكه‌شناسي همواره اطلاعات مفيد و دقيقي در ارتباط با نحوۀ توليد و شرايط اقتصادي و پيشرفت‌هاي صنعتي درزمينۀ ساخت سكه در اختيار پژوهشگران قرار مي‌دهد. مطالعه دربارۀ عملكرد ضراب‌خانه‌هاي محل توليد اين سكه‌ها درواقع بررسي اين شاخصه‌ها از ديدگاه ديگر است. در پژوهش حاضر با توجه به اهميت ضراب‌خانه‌هاي سه شهر همدان، تبريز و سلطانيه به مقايسۀ آن‌ها از طريق مطالعۀ فيزيكي و شيميايي سكه‌هاي توليد شده توسط اين ضراب‌خانه‌ها پرداخته‌ شده است.  به‌همين جهت 74 سكۀ ايلخاني از دورۀ «سلطان ابوسعيد» از اين سه ضراب‌خانۀ همدان، تبريز و سلطانيه انتخاب گرديد. در پژوهش حاضر، از روش توصيفي و تحليلي استفاده ‌شده است و روش آزمايش غيرمخرب pXRF به‌منظور تجزيۀ عنصري سكه‌ها به‌كاررفته است. اين واكاوي به‌دنبال يافتن پاسخ اين پرسش‌ها است؛ 1) ضراب‌خانه‌هاي عصر ابوسعيد در ضرب سكه‌ها از چه الگويي در قطر و وزن سكه‌ها پيروي كرده‌اند و رابطۀ اين الگوي احتمالي با الگوهاي مشخص حكومت مركزي چيست؟ 2) مطالعات آزمايشگاهي عناصر اين سكه‌ها به‌وسيلۀ دستگاه pXRF چه اطلاعاتي درمورد شرايط سياسي و اقتصادي حاكم‌بر آن زمان در اختيار ما قرار مي‌دهند؟ مطالعات سكه‌ها نشان مي‌دهد در دورۀ حكومت ابوسعيد سكه‌ها در اندازه‌هاي تقريباً يكساني ضرب مي‌شدند. پياده‌سازي متون و نمادهاي يكسان، نشان‌دهندۀ ضرب سكه‌ها تحت الگوي مشخص است. تغييرات نه‌چندان زياد در درصد نقره‌هاي موجود در سكه‌ها، مي‌تواند بر ثبات سياسي و اقتصادي در دوران اين حاكم تعبير شود. بررسي سكه‌ها نشان‌دهندۀ جعلي بودن سكۀ شمارۀ 68 است؛ هم‌چنين مشاهدۀ آرسنيك در برخي از سكه‌ها نشان مي‌دهد كه دماي لازم براي تهيۀ ورقه‌هاي اوليه جهت ضرب سكه از دماي تبخير آرسنيك كمتر بوده است.