پيش ازتاريخ حوضۀ درياچۀ اروميه:چالش ‏ها و رويكردها

شرايط مساعد طبيعي و جغرافيايي حوضۀ درياچۀ اروميه در شمال‌غرب ايران در طول زمان موجب شكل‏ گيري استقرارهاي قابل‌توجه شده است. بعد از تك پژوهش‌هاي پراكنده، پروژۀ حسنلو به سرپرستي «رابرت دايسون» بعد از دو دهه پژوهش‌هاي بنيادي و هدفمند باستان‌شناسي گاهنگاري و كيفيت و كمّيت فرهنگ‌هاي منطقه را تاحدودي مشخص كرد. پس از پروژۀ حسنلو انتظار آن مي‏رفت كه اين پژوهش‌ها توسط باستان‌شناسان ايراني به‌منظور تكميل و تصحيح خطاهاي احتمالي پروژۀ حسنلو به‌صورت منظم ادامه پيدا كند كه متأسفانه اين موضوع تحقق نيافت. در سال‏ هاي اخير، چندين سد در حوضۀ درياچۀ اروميه درحال ساخت است و تعدادي از آن‏ ها نيز به بهره ‏‏برداري رسيده‏ اند. كاوش‌هاي نجات‌بخشي در حوضۀ آبگير اين سدها فرصت بسيار خوبي فراهم كرد كه دست‏كم گاهنگاري جنوب حوضۀ درياچۀ اروميه با اتخاذ رويكردي مناسب به‌صورت جدي بازنگري شود و اطلاعات درمورد شكل‌گيري، كمّيت، گستردگي و برهمكنش‏ هاي فرهنگي به‌حد مطلوبي برسد؛ و مسأله ‏هاي اصلي و ابهامات گاهنگاري پيش‌ازتاريخ حوضۀ درياچۀ اروميه و ارتباط آن با حوزه‌هاي فرهنگي پيرامون، مورد بررسي قرار گيرد. در اجراي كاوش‌هاي نجات‌بخشي براي هريك از اين پروژه‏ ها يك مدير درنظر گرفته شد و نه سرپرستي كه كل مطالعات را مديريت كند. آن‌چه در واقعيت اتفاق افتاد مدير پروژه بيشتر مشغول هماهنگي امور با دستگاه‌هاي اجرايي و مرتبط مانند آب منطقه ‏اي و وزارت نيرو و پژوهشكدۀ باستان‌شناسي بود و عملاً فرصت كافي براي امور مرتبط با باستان‌شناسي را نداشت. حوضۀ درياچۀ اروميه در پيش‌ازتاريخ و پس از آن نيز ارتباطات و تعامل گسترده با مناطق اطراف داشته است، اما نقاط تاريك بسيار دارد و در برخي دوره‏ ها، چگونگي تحول فرهنگي در قياس با مناطق پيرامون كه فرهنگ‌هاي نسبتاً مشابه يا دست‏ كم هم‌زمان دارند، دانسته‏ هاي ما بسيار كمتر است. بررسي‏ ها و كاوش‌هاي روشمند بنيادي و استفادۀ مناسب از فرصت كاوش‌هاي نجات‌بخشي مي‏ تواند راهگشا باشد.