تحليل تحول آراء مفسران در مفهوم «ثبات زمين به واسطه كوه‌ها»

يكي از قوانين مطرح شده در قرآن كريم كه در بسياري از آيات اعم از آيات اخلاقي، حقوقي، اجتماعي، طبيعي به صورت مستقيم و غيرمستقيم بدان اشاره شده، قانون عليت است. اقسام مختلف اين قانون چون علت فاعلي و غايي، مادي و صوري در آيات قرآن قابل بررسي و شناسايي است. از جمله‌ اين آيات در حوزه‌ي طبيعت كه در مقام بيان قانون عليت مي باشد و در آن صراحتاً به علت غايي اشاره شده، آيات دلالت كننده بر ثبوت زمين به واسطه‌ي كوه‌ها مي‌باشد كه مكررا در سوره‌هاي نحل، انبياء و لقمان مطرح شده‌اند. سيري در تفاسير قرآن، پيرامون آيات مذكور حاكي از آنست كه درك مفسران عصرهاي مختلف، بويژه مفسران پيشين نسبت به اين دسته از آيات با درك مفسران اخير متفاوت است. دانشمندان علوم قرآني در مقام بيان علت اين اختلافات تفسيري، عوامل گوناگوني را مطرح نموده اند؛ اما در ميان اين عوامل، به گفتمان ها كه به صورت ناخودآگاه بر فهم مفسر از آيات قرآن اثر مي گذارند، كم تر توجه شده است. در مقاله‌ي حاضر تلاش برآنست سير تحول آراء مفسران در مفهوم «ثبات زمين به واسطه‌ كوه‌ها» با تأكيد بر نقش گفتمان‌ها در اين تحولات بررسي گردد. نتايج حاكي از آنست كه شكل گيري چهار گفتمان اخباري گري، اجتهادي، تأويل‌گرايي، علم‌گرايي و گفتمان زباني در طول تاريخ موجب تحول در فهم و تفاسير مفسران ذيل آيات مورد بحث گرديده است.