تحليل فضايي تغييرات ماهانه ارتفاع لايه مرزي سياره اي در ايران

لايه مرزي سياره‌اي پايين‌ترين بخش جوّ است كه مستقيماً تحت‌تأثير زمين بوده و مبادلات دما و تابش نقش كليدي را در تغييرات ارتفاع اين لايه دارد. تغييرات ارتفاع اين لايه نيز مي‌تواند نقش بسيار مهمي در كنترل پديده‌هاي مختلف جوّي نظير ابر، مه،آلاينده‌ها و... داشته باشد. ارتفاع لايه مرزي تحت‌تأثير عوامل مختلفي نظير تغييرات توپوگرافي، دما، رطوبت نسبي، شار تابشي و عرض جغرافيايي تغيير پيدا مي‌كند. هر گونه تغيير در ارتفاع لايه مرزي مي‌تواند پديده‌هاي جوّي در زير اين لايه را تحت‌تأثير قرار دهد. در اين مطالعه تغييرات ماهانه ارتفاع لايه مرزي در ايران در طي دوره 62 ساله (2021-1959) با استفاده از داده‌هاي نسخه ERA5 سايت ECMWF مورد بررسي قرار گرفت و به منظور تحليل الگوهاي فضايي حاكم بر تغييرات ارتفاع لايه مرزي از مدل GETIS ORD استفاده شد. نتايج حاصل از مطالعه نشان داد كه ارتفاع اين لايه در طي ماه‌هاي مختلف سال از الگوهاي خوشه‌اي تبعيت مي‌كند. دو كانون مهم لكه‌هاي سرد (ارتفاع كم) در بخش شمال‌غرب و شمال‌شرق ايران از معني‌داري بالايي برخوردار هستند و نيمه جنوبي ايران مخصوصاً استان خوزستان، استان كرمان و جنوب استان سيستان و بلوچستان مهم‌ترين لكه‌هاي داغ (مناطق با ارتفاع زياد) هستند. نتايج حاصل از تحليل رگرسيون چندمتغيره نشان داد كه شش متغير ميانگين دما، ميانگين رطوبت نسبي، ضريب رطوبت خاك، عرض جغرافيايي، ارتفاع و فشار هوا با ميزان همبستگي كلي 70.73 به‌ترتيب مهم‌ترين عوامل مؤثر در تغييرات ارتفاع لايه مرزي در ايران هستند.