تحليل ساختاري پيشران‏هاي توسعه‏اي مؤثر بر تحقق‏پذيري طرح آمايش سرزمين استان كردستان بر مبناي نقش‌آفريني نواحي روستايي

ماهيت جامع و آينده‏نگرانۀ طرح‏هاي آمايشي از يك سو و تغييرات مستمر فضاي توسعه‏اي به‌واسطۀ اثرگذاري روندها، اتفاقات و عوامل كليدي كه از آن‌ها به‌عنوان پيشران، ياد مي‌شود، اهميت شناسايي، كنترل و برنامه‏ريزي روي آن‌ها را در راستاي ساماندهي فضاي كمياب توسعه‏اي و تحقق‏پذيري اهداف و مأموريت‏هاي سند آمايش، ضروري مي‏سازد. در اين ميان، بدون نقش‏آفريني مؤثر نواحي روستايي، تحقق‏پذيري سند راهبردي آمايش سرزمين استان‏ها به‌عنوان بالاترين سند توسعه‏اي ‏با چالش‏هاي بسياري روبه‌رو مي‏شود. برهمين‌اساس، پژوهش حاضر با تأكيد بر مرحلۀ اول و مهم مطالعات آينده‏نگري با هدف شناسايي مهم‌ترين پيشران‏هاي مؤثر بر توان‏افزايي نواحي روستايي در راستاي نقش‏آفريني مؤثر در تحقق اهداف، مأموريت و چشم‏انداز ترسيمي سند راهبردي آمايش سرزمين استان كردستان انجام گرفته ‏است. در پژوهش كاربردي حاضر با روشي توصيفي-تحليلي و با رويكرد اكتشافي با بهره‌گيري از تكنيك دلفي؛ عوامل اصلي شناسايي و سپس با تعيين چگونگي روابط و نحوۀ اثرگذاري و اثرپذيري آن‌ها در نرم‏افزار MicMac، پيشران‏هاي مؤثر مشخص شد كه درنهايت 60 متغير با ماهيت‏هاي مديريتي، اقتصادي، اجتماعي، كالبدي، طبيعي و فضايي در مقياس‏هاي محلي، منطقه‏اي، ملي و فراملي در حوزۀ ارتباط با اقليم كردستان عراق، شناسايي و با توجه به نحوۀ اثرگذاري و اثرپذيري، 29 متغير كه بيشترين نقش را در عملكرد ساير متغيرها دارا بودند، به‌عنوان پيشران اصلي، تعيين شدند. توزيع متغيرها و پيشران‏هاي شناسايي‏شده به تلفيقي از تمامي ابعاد اصلي اثرگذار ختم شد كه در اين ميان، پيشران و متغيرهاي با ماهيت اقتصادي (بيشترين تعداد) و مديريتي (بيشترين اثرگذاري) داراي بيشترين اثرگذاري در تعيين روند تغيير و عملكرد ساير متغيرها و پيشران‏ها بودند. توزيع بيش از 69 درصد از متغيرهاي اصلي در ناحيۀ 1 يا اثرگذار، ناحيۀ 2 يا دووجهي و در ناحيۀ 4 يا تنظيمي، نشان از روابط پيچيده و درهم‌تنيده و حساسيت كنترل و برنامه‏ريزي بر پيشران‏ها در راستاي تحقق اهداف و مأموريت‏هاي سند آمايش استان بر مبناي نقش‏آفريني نواحي روستايي آن دارد.