شناسايي استانداردهاي لازم و رتبه‌بندي محصولات كشاورزي براي معامله در بازارهاي آتي

بازار آتي پررونق و كارآي محصولات كشاورزي مي‌تواند به روند توسعه در اين بخش كمك كند. در واقع، افزايش كارآيي بازار محصولات كشاورزي، كاهش حاشيه‌هاي بازاريابي و بهبود شبكه انبارداري، بسته‌بندي و توزيع محصولات، به ‏همراه توسعه سرمايه‌گذاري در بخش كشاورزي، مجموعه عواملي هستند كه مي‌توانند روند رشد و توسعه بخش كشاورزي را سرعت بخشند. تحقيق حاضر با هدف شناسايي استانداردهاي لازم و رتبه‌بندي محصولات كشاورزي براي معامله در بازارهاي آتي انجام گرفت. بدين منظور، به بررسي دوازده محصول كشاورزي پذيرفته ‏نشده در بورس كالا و بازارهاي آتي پرداخته شد. در تحقيق تركيبي (كيفي- كمي) حاضر، براي دستيابي به هدف يادشده، نخست، با بهره ‌گيري از روش داده‌‏بنياد و انجام مصاحبه با خبرگان، استانداردهاي لازم براي پذيرفته شدن محصولات كشاورزي در بازار آتي شناسايي شد؛ سپس، محاسبه كمي استانداردها و سرانجام، برآورد رگرسيون و رتبه‌بندي محصولات براي ورود به بازار آتي صورت گرفت. داده ‌هاي پژوهش شامل اطلاعات سال‌هاي 96-1387 بود كه از بانك‌هاي اطلاعاتي بورس كالاي كشاورزي، وزرات جهاد كشاورزي، گمرك جمهوري اسلامي ايران و مركز آمار ايران استخراج شد. در نهايت، نتايج حاصل از دسته ‌بندي و گروه‌بندي استانداردها براي پذيرش در بازارهاي آتي بر اساس عوامل مخاطره (ريسك) درآمدي محصولات، اندازه بازار نقدى، هزينه سياليت، درجه همگني، درجه تجاري بودن و فسادپذيري به‏ دست آمد. همچنين، محصولات مورد بررسي بر اساس ارزش مبادلات آتي، به ‏ترتيب اولويت، عبارت بودند از ذرت علوفه‌اي، پسته، خرما، كشمش، كلزا ، ذرت دانه‌اي، نخود، سويا، عدس، گندم، چاي و جو. بنابراين، بر اساس الگوي برآوردي، محصولات ذرت علوفه‌اي، پسته، خرما و كشمش، به ‏ترتيب، داراي بيشترين ارزش براي معاملات آتي شناخته شدند. در نتيجه، محصولاتي كه ارزش معاملات آتي بيشتري دارند، در معاملات آتي مي توانند موفق‌تر عمل كنند. از اين رو، پيشنهاد مي ‌شود كه سياست گذاران بخش كشاورزي در ايجاد بازار آتي محصولات كشاورزي عوامل شش ‏گانه پيش‌‏گفته را مد نظر قرار دهند.